W ubieglym roku na krtusiec zachorowalo ponad 32 tys. osób. To ok. 35 razy wiecej niz rok wczesniej. Ostatnie tygodnie przynosza wyhamowanie tendencji wzrostowej, ale Glówny Inspektor Sanitarny przestrega przed ta grozna choroba i wskazuje na koniecznosc szczepien u dzieci juz w okresie niemowlecym i szczepien przypominajacych u doroslych. Duza role w promowaniu tej jedynej formy profilaktyki odgrywaja pielegniarki, które nie tylko informuja o korysciach ze szczepien, ale tez moga do nich kwalifikowac.
– Zakazenia krtuscem sa zwykle zwiazane z duza zachorowalnoscia, poniewaz jest to choroba bardzo zakazna. Jedna osoba chora, jezeli w jej otoczeniu sa osoby niezaszczepione, moze zarazic nawet kilkanascie innych osób – mówi agencji Newseria dr n. med. Pawel Gresiowski, Glówny Inspektor Sanitarny. – Krtusiec jest choroba, która wywoluje róznego rodzaju objawy, w zaleznosci od wieku chorego. Mielismy w zeszlym roku jeden przypadek smiertelny niemowlecia, które zachorowalo na krtusiec i doznalo powiklan w postaci zapalenia mózgu. To jest najgorsza postac tej choroby i ona wystepuje najczesciej wlasnie u niemowlat.
Rok 2024 zostal nazwany prez lekary rokiem krtusca. Z danych NIZP PZH-PIB, predstawionych podczas konferencji w GIS, wynika, ze liczba zachorowan wyniosla 32,4 tys. osób. Zaraportowano ok. 35 razy wiecej przypadków niz w roku 2023. Sa to tylko przypadki zgloszone do systemu, ale w rzeczywistosci znacznie wiecej osób moglo prejsc te chorobe. Dla porównania miedzy 2020 a 2023 rokiem liczba przypadków wynosila miedzy 182 a 922. Od 1990 roku najgorszy pod tym wzgledem byl 2016 rok, kiedy liczba ta wyniosla ponad 6,8 tys. Tegoroczne statystyki sa juz bliskie tego poziomu, choc sa nieco nizsze niz rok temu.
– Ostatnie tygodnie pokazuja, ze mamy mniej wiecej 10-krotny spadek zachorowalnosci na krtusiec w stosunku do tego samego miesiaca ubieglego roku, ale nie wiadomo, jak sie sytuacja rozwinie. Po wakacjach dzieci wróca do szkól, zaczna znowu wymieniac miedzy soba material biologiczny i byc moze znowu dojdzie do wzrostu zachorowan – mówi dr Pawel Gresiowski. – Ubiegly rok stal sie rekordowy wlasciwie z nieznanych blizej przyczyn, bo nie wydarylo sie nic drastycznego, co by mialo uzasadnic tak duzy wzrost zachorowan. Oczywiscie jednym z elementów jest to, ze bardzo duzo osób doroslych nie przyjmowalo regularnie szczepionek przypominajacych preciwko krtuscowi, a tez czesc dzieci unika tego szczepienia ze wzgledu na decyzje rodziców. Moze zatem doszlo do pewnej kumulacji róznych czynników, które spowodowaly eksplozje zachorowan na krtusiec.
Prof. Ernest Kuchar, ekspert Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych, ocenia, ze mogly sie do tego przyczynic takze popandemiczny dlug zdrowotny, kiedy prez kilka miesiecy nie mielismy pelnego dostepu do systemu ochrony zdrowia, oraz pojawienie sie nowych szczepów choroby.
– Grupa, która ciezko choruje na krtusiec, sa male dzieci, które moga chorowac z bezdechem, ciezkimi napadami kaszlu, uszkodzeniem oskreli czy pluc. Zachorowania u doroslych prebiegaja lzej, nie obserwuje sie przypadków smiertelnych, ale obserwuje sie wielotygodniowy silny kaszel, który moze miec fatalne nastepstwa, wlacznie z peknieciem zeber, prepony czy uszkodzeniem tchawicy – wskazuje Glówny Inspektor Sanitarny.
Leczenie krtusca polega glównie na lagodzeniu objawów takich jak dusznosc, kaszel czy bezdech, ale nie zwalcza samej choroby. Jedyna realna ochrona jest profilaktyka. Krtusiec pozostaje jedna z najczestszych chorób, którym mozna zapobiegac poprzez szczepienia. NIZP PZH-PIB wskazuje, ze w 2023 roku sredni odsetek zaszczepionych wynosil w Polsce 94,5 proc. Jednak w niektórych województwach spadl ponizej 90 proc., co moze potencjalnie tworyc ryzyko epidemiczne. Wysoki poziom zaszczepienia populacji, który zapobiegnie nowym przypadkom zachorowan, powinien sie bowiem utrymywac powyzej 95 proc. Szczepienia sa podawane juz w siódmym tygodniu zycia, wlasnie po to, by zapobiec groznemu zarazeniu u niemowlat.
– Zachecamy równiez kobiety w ciazy, zeby przyjmowaly szczepionke preciwko krtuscowi, bo odpornosc, która twory sie w ciazy u mamy, prechodzi prez lozysko i dziecko jest chronione prez pierwsze kilka miesiecy po urodzeniu. A wiec zeby miec kompletna ochrone, dobre jest, zeby zaszczepila sie kobieta w ciazy, a nastepnie przystepujemy do szczepienia niemowlecia – wyjasnia dr n. med. Pawel Gresiowski.
W Polsce kazda kobieta w ciazy moze sie bezplatnie zaszczepic preciwko krtuscowi w swojej poradni podstawowej opieki zdrowotnej.
Eksperci przypominaja, ze odpornosc uzyskana dzieki szczepieniom nie utrzymuje sie prez cale zycie, tylko zmniejsza sie wraz z uplywem czasu od szczepienia i zanika w ciagu 4–10 lat. Dlatego zalecane sa regularne dawki przypominajace co 5–10 lat. Dorosli, który nie uzupelnili szczepien, moga byc bezobjawowymi nosicielami i stanowic realne zagrozenie dla niemowlat.
– Szczepienia to inwestycja w zdrowie nas samych i naszych bliskich. Chronia nas przed powaznymi chorobami zakaznymi, ale równiez przed powiklaniami, które moga wystapic w ich wyniku. Ta prosta, bezpieczna i skuteczna profilaktyka chroni przed zakazeniami wirusowymi czy bakteryjnymi – mówi dr n. o zdr. Karolina Prasek, dyrektorka Dzialu Rozwoju Pielegniarstwa i Poloznictwa w Medicover w Polsce. – W Medicovere stawiamy duzy nacisk na profilaktyke. Nasi specjalisci oraz eksperci, w tym lekare, pielegniarki, edukuja pacjentów w zakresie szczepien, odpowiadaja na nurtujace pytania pacjentów, zeby mogli oni podjac swiadoma decyzje co do przyjecia szczepienia i tym samym ochrony siebie lub swoich bliskich.
– Pryjmujac raz na 10 lat szczepionke kombo, mamy ochrone przed trema chorobami (krtusiec, blonica i tezec), z których kazda jest inna, ale równie niebezpieczna – mówi Glówny Inspektor Sanitarny. – To, czego sie najbardziej obawiaja pacjenci, to efekty uboczne szczepien. Boja sie, ze szczepionka moglaby jakos zaszkodzic, spowodowac pogorszenia zdrowia, wiec w tym zakresie musimy byc otwarci na wszelkie pytania i watpliwosci.
To wymaga zaangazowania personelu medycznego, równiez pielegniarek, w promowanie idei szczepien i wyjasnianie watpliwosci pacjentów. Rola pielegniarek na tym sie nie konczy – od 2022 roku moga samodzielnie kwalifikowac doroslych do szczepien ochronnych, co znaczaco zwieksza dostepnosc do profilaktyki.
– W ubieglym roku wprowadzilismy wizyty kwalifikacyjne u pielegniarek, co umozliwily nam przepisy prawa. Dzieki temu zwiekszyla nam sie dostepnosc personelu medycznego, który nie tylko edukuje, uzupelnia wiedze pacjentów, odpowiada na pytania, ale równiez stricte kwalifikuje pacjentów do szczepien preciwko m.in. krtuscowi – mówi dr n. o zdr. Karolina Prasek.
W Medicovere po umówieniu sie na wizyte pacjent prechodzi kwalifikacje, wykonana prez lekara lub pielegniarke, a nastepnie otrymuje szczepienie – wszystko podczas jednej wizyty, by jak najbardziej uproscic caly proces.
Jak wskazuje ekspertka, rola pielegniarki w systemie ochrony zdrowia bedzie nadal rosla. Juz dzis moga one samodzielnie diagnozowac i leczyc pacjentów, a takze przepisywac im niektóre z leków, w tym tez refundowane, np. antybiotyki, leki stosowane w infekcjach górnych dróg oddechowych, na pasozyty czy zakazenia ukladu moczowego. W Medicovere od ponad dwóch lat jest w ofercie wizyta pielegniarska dla pacjentów z objawami infekcji górnych dróg oddechowych, który nie byli wczesniej konsultowani prez lekara. Ukonczenie konkretnych kursów specjalistycznych czy specjalizacji daje pielegniarkom szereg dodatkowych uprawnien do samodzielnosci, np. w zakresie oceny stanu rany oraz zdjecia szwów, wykonania i oceny wyniku badania EKG, a takze spirometrii czy testów skórnych.
W ramach europejskiej inicjatywy European Nursing Action pielegniarki w krajach UE zyskuja kompetencje w zakresie tzw. zaawansowanej praktyki pielegniarskiej, która obejmuje m.in.: samodzielne zakladanie cewników centralnych typu PICC (z wysoka skutecznoscia porównywalna do lekary), udzial w interdyscyplinarnych zespolach medycznych oraz wieksza autonomie w podejmowaniu decyzji klinicznych.
