WedÅ‚ug danych z USC, udostÄ™pnionych w rzÄ…dowym serwisie Otwarte Dane, w ubiegÅ‚ym roku w Polsce zmarÅ‚o w sumie ponad 486 tys. osób. W 2019 roku zgonów byÅ‚o ok. 409 tys., czyli o 77 tys. mniej. – Polacy muszÄ… sobie uÅ›wiadomić, że w ubiegÅ‚ym roku umarÅ‚a najwiÄ™ksza liczba osób od II wojny Å›wiatowej nie tylko ze wzglÄ™du na koronawirusa, lecz również z powodu smogu – mówi pulmunolog, dr hab. n. med. Tadeusz Zielonka. Jak wskazuje, pandemia nie przez przypadek najszybciej rozprzestrzenia siÄ™ w regionach uprzemysÅ‚owionych, z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem. – Nie zdajemy sobie sprawy, że gdyby tych pyÅ‚ów nie byÅ‚o w powietrzu, wirus nie miaÅ‚by na czym osiąść. One sÄ… taksówkÄ…, którÄ… bakterie i wirusy wjeżdżajÄ… do organizmu – podkreÅ›la ekspert.
– Koronawirus spowodowaÅ‚, że walka ze zmianami klimatycznymi i smogiem przesunęła siÄ™ na drugi plan. Z drugiej strony koronawirus daÅ‚ nam olbrzymiÄ… wiedzÄ™ na temat roli smogu, ograniczyliÅ›my emisjÄ™, poprawiliÅ›my stan zdrowia Polaków i dziÄ™ki temu wprowadziliÅ›my znaczÄ…ce oszczÄ™dnoÅ›ci finansowe – mówi agencji Newseria Biznes dr hab. n. med. Tadeusz Zielonka, pulmunolog, przewodniczÄ…cy i inicjator Koalicji Lekarzy i Naukowców na Rzecz Czystego Powietrza.
Już na samym poczÄ…tku pandemii naukowcy zauważyli, że zamykanie fabryk, spowolnienie aktywnoÅ›ci gospodarczej i ograniczenia w transporcie przyczyniÅ‚y siÄ™ do poprawy jakoÅ›ci powietrza. Po raz pierwszy zaobserwowano to na zdjÄ™ciach satelitarnych NASA w chiÅ„skiej prowincji Hubei, gdzie wybuchÅ‚a pandemia. Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda wyliczyli, że w ciÄ…gu kilku pierwszych miesiÄ™cy pandemii w Chinach emisje CO2 spadÅ‚y w sumie o 1/4, co mogÅ‚o uratować życie 4 tys. dzieci poniżej piÄ…tego roku życia i 73 tys. osób starszych powyżej 70 lat.
Opublikowany w listopadzie raport Europejskiej Agencji Åšrodowiska („COVID-19 i Å›rodowisko Europy: skutki globalnej pandemii”) potwierdza, że pandemia i wynikajÄ…ce z niej ograniczenia przyniosÅ‚y krótkoterminowe pozytywne skutki dla Å›rodowiska również w Europie. PrzeÅ‚ożyÅ‚y siÄ™ na tymczasowÄ… poprawÄ™ jakoÅ›ci powietrza, niższe emisje gazów cieplarnianych i niższe poziomy zanieczyszczenia haÅ‚asem, choć byÅ‚y i negatywne konsekwencje, takie jak zwiÄ™kszone wykorzystanie jednorazowych tworzyw sztucznych. EEA wskazuje, że kryzys zwiÄ…zany z koronawirusem dodatkowo podkreÅ›la pilnÄ… potrzebÄ™ dziaÅ‚aÅ„ proÅ›rodowiskowych – z korzyÅ›ciÄ… nie tylko dla Å›rodowiska, ale i stanu zdrowia caÅ‚ego spoÅ‚eczeÅ„stwa.
– Polacy muszÄ… sobie uÅ›wiadomić, że to nie z powodu samego koronawirusa, ale z powodu koronawirusa naÅ‚ożonego na sytuacjÄ™ smogowÄ… w roku ubiegÅ‚ym umarÅ‚a najwiÄ™ksza liczba osób od czasu II wojny Å›wiatowej. PrzyczyniÅ‚o siÄ™ to też do zmniejszenia dzietnoÅ›ci, przez co w Polsce ubyÅ‚o w ubiegÅ‚ym roku 120 tys. ludzi. To jedno, duże miasto na mapie Polski, nasza populacja wyraźnie siÄ™ zmniejszyÅ‚a – wyjaÅ›nia przewodniczÄ…cy i inicjator Koalicji Lekarzy i Naukowców na Rzecz Czystego Powietrza.
Do tych statystyk przyczyniÅ‚y siÄ™ koronawirus i niewydolność systemu ochrony zdrowia, ale jeszcze przed pandemiÄ… Ministerstwo Zdrowia szacowaÅ‚o, że rokrocznie smog zabija w Polsce ok. 67 tys. osób. Jak podkreÅ›la pulmunolog, w trakcie pandemii ma on szczególnie fatalne skutki. Nie tylko przyczynia siÄ™ do zgonów i chorób wywoÅ‚anych zÅ‚Ä… jakoÅ›ciÄ… powietrza, ale też sprzyja przenoszeniu nowego wirusa.
– WiedzieliÅ›my o tym już przed pandemiÄ…. WczeÅ›niejsze badania od dawna pokazywaÅ‚y, że w okresie wzrostu zanieczyszczeÅ„ powietrza, czyli w okresie grzewczym, wzrasta liczba przeziÄ™bieÅ„ i infekcji wirusowych i bakteryjnych – podkreÅ›la dr hab. n. med. Tadeusz Zielonka.
Stowarzyszenie Miasto Jest Nasze, które koordynuje Warszawski Alarm Smogowy, już w marcu przytaczaÅ‚o dane naukowców z WÅ‚och, pogrążonych w pierwszej fali pandemii, z których wynikaÅ‚o, że zawarte w smogu pyÅ‚y zawieszone PM2.5 i PM10 w odpowiednich warunkach pozwalajÄ… nowemu wirusowi pozostawać w powietrzu od kilku godzin do nawet kilku dni. Naukowcy zaobserwowali też, że istnieje wykÅ‚adnicza korelacja miÄ™dzy przypadkami infekcji COVID-19 a stężeniem pyÅ‚ów PM10 i PM2.5
– Bakterie i wirusy do rozwoju nie potrzebujÄ… chÅ‚odu, wrÄ™cz odwrotnie – wolÄ… cieplejsze temperatury, aby siÄ™ dobrze rozwijać. Dlaczego zatem w okresie grzewczym mamy wiÄ™cej infekcji? Otóż dlatego, że jesteÅ›my sÅ‚absi, broniÄ…c siÄ™ przed inwazjÄ… z zewnÄ…trz w postaci smogu i zanieczyszczeÅ„ powietrza. Te zanieczyszczenia pyÅ‚owe odgrywajÄ… podwójnÄ… rolÄ™: z jednej strony drażniÄ… i uszkadzajÄ… nasz nabÅ‚onek oddechowy, a każda taka uszkodzona struktura jest bardziej podatna na wnikniÄ™cie bakterii i wirusa. Po drugie – pyÅ‚y, które penetrujÄ… do pÄ™cherzyków pÅ‚ucnych, sÄ… olbrzymie w stosunku do czÄ…steczki bakterii czy wirusa, wiÄ™c one siÄ™ na tych pyÅ‚ach osadzajÄ…. Można powiedzieć, że pyÅ‚y sÄ… taksówkÄ…, którÄ… bakterie i wirusy wjeżdżajÄ… do naszego organizmu. Nie zdajemy sobie sprawy, że jeżeli tych pyÅ‚ów nie byÅ‚oby w powietrzu, wirus nie miaÅ‚by na czym osiąść – wyjaÅ›nia pulmunolog.
Jak wskazuje, pandemia koronawirusa w Europie nie przez przypadek rozpoczęła siÄ™ w jednym z najbardziej zanieczyszczonych regionów WÅ‚och.
– Dolina Padu to jest – obok Polski, części BaÅ‚kanów, BuÅ‚garii i Turcji – jeden z najbardziej zanieczyszczonych regionów Europy. Później epidemia rozniosÅ‚a siÄ™ do innych krajów, m.in. do Stanów Zjednoczonych. Tam obserwowaliÅ›my dokÅ‚adnie to samo, najwiÄ™cej zachorowaÅ„ byÅ‚o na Wschodnim i Zachodnim Wybrzeżu, co byÅ‚o skorelowane z zanieczyszczeniem powietrza. Znacznie lepiej byÅ‚o w Å›rodkowych stanach, gdzie to zanieczyszczenie powietrza jest niższe – mówi dr hab. n. med. Tadeusz Zielonka.
W trakcie pandemii lekarze i medycy skupiajÄ… siÄ™ przede wszystkim na walce z COVID-19, ale – jak podkreÅ›lajÄ… – inne zagrożenia zdrowotne w tym czasie wcale nie zniknęły. Dlatego już kilkadziesiÄ…t instytucji (w tym m.in. Naczelna Rada Lekarska, WHO, oÅ›rodki badawcze i uniwersytety medyczne) oraz ekspertów doÅ‚Ä…czyÅ‚o do powstaÅ‚ej niedawno koalicji Lekarze dla Klimatu, apelujÄ…c do rzÄ…dzÄ…cych o podjÄ™cie szybkich dziaÅ‚aÅ„ na rzecz walki ze zmianÄ… klimatu. Jak podkreÅ›lajÄ…, zanieczyszczenie Å›rodowiska i zmiany klimatyczne sÄ… realnym problemem, który generuje wysokie koszty zdrowotne. W samej Polsce szacowane sÄ… na 119 mld zÅ‚ w latach 2021–2030. To m.in. koszty hospitalizacji, utraconych dni pracy, wypÅ‚acanych rent czy zasiÅ‚ków w wyniku niezdolnoÅ›ci do pracy.
– JeÅ›li nie bÄ™dzie takiego Å›cisÅ‚ego lockdownu jak rok temu, to smog potrwa dÅ‚użej, ale kiedyÅ› siÄ™ skoÅ„czy. Od kwietnia, maja nie bÄ™dziemy już mieć tak dużych problemów smogowych, dziÄ™ki czemu do jesieni znów możemy mieć spokojniejszy okres – odpowiedni do tego, żeby wyszczepić część populacji i zwiÄ™kszyć odporność, bo jesieniÄ… znowu może czekać nas wzrost zachorowaÅ„, który odnotowaliÅ›my w tym roku – prognozuje ekspert.
