Rzadowy projekt ustawy, której celem jest wylaczenie boisk i innych obiektów sportowych spod norm halasu, jest juz na ostatniej prostej prac w parlamencie. Rzecznik Praw Obywatelskich w toku tych prac wyrazil jednak istotne watpliwosci co do zgodnosci projektu z Konstytucja i innymi przepisami, m.in. prawem do ochrony zdrowia. Jednoczesnie wskazal na coraz liczniejsze skargi obywateli na halas dobiegajacy z obiektów sportowych. Eksperci podkreslaja, ze niesie on powazne konsekwencje dla zdrowia.
Wedlug raportu GUS z 2024 roku „Narazenie ludnosci na halas w miastach powyzej 100 tys. mieszkanców” zanieczyszczenie halasem jest jednym z glównych zjawisk srodowiskowych wplywajacych na zdrowie i dobrostan milionów Europejczyków. Prywolane dane Europejskiej Agencji Srodowiska mówia o tym, ze co najmniej 20 proc. ludnosci Europy jest narazone na dlugotrwale dzialanie halasu szkodliwego dla zdrowia. W Polsce w 2021 roku ponad 282 tys. osób zamieszkujacych miasta powyzej 100 tys. mieszkanców bylo narazonych na halas, którego dopuszczalne poziomy zostaly prekroczone. To m.in. halas drogowy, szynowy i premyslowy. O halasie z boisk ostatnio zrobilo sie „glosno” z powodu radowej propozycji ministra sportu, by wylaczyc go spod norm halasu.
– Boiska i inne miejsca uprawiania sportu nie powinny byc wylaczone z norm halasu, poniewaz generuja bardzo uciazliwy halas. Jego zródlem sa wraski, piski, kryki, uderenia pilki o podloze i metalowe elementy. Wedlug bieglych akustyków ten halas bardzo czesto jest na poziomie 68 dB, czyli duzo powyzej normy. To jest tzw. sredni halas, natomiast mamy jeszcze halas impulsowy w przypadku boisk, który czesto osiaga az 110 dB – mówi agencji Newseria Dorota Malanowska, adwokatka zajmujaca sie skargami mieszkanców na nadmierny halas.
– Halas impulsowy, czyli nastepujacy nagle, to taki rodzaj dzwieków, jakie wywoluja intensywne reakcje organizmu, przede wszystkim ukladu sercowo-naczyniowego, nerwowego czy hormonalnego. Nastepuje nagly wyrut adrenaliny do krwiobiegu, pojawia sie napiecie miesni. I tak moze byc tysiac razy dziennie, w dzien i w nocy – mówi Agnieszka Kantaruk, prowadzaca projekt edukacyjny „Coraz glosniej”. – Ludzie mieszkajacy przy boiskach szybko odnotowuja zauwazalne pogorszenie samopoczucia w przypadku, jezeli czas narazenia na takie halasy przekracza racjonalna miare. Czym innym jest sytuacja, gdy dzieci czasem zagraja w pilke, pokrycza, bawia sie, tak jak to zawsze bylo na osiedlach, miedzy domami czy blokami, a czym innym jest sytuacja, gdy halas z boiska zaczyna miec wymiar, nazwijmy to, premyslowy. Mam na mysli taki, który trwa prez siedem dni w tygodniu, w dzien i w nocy, i nie nastepuje zadna dluzsza prerwa, która umozliwialaby zregenerowanie sie i odpoczynek od halasu.
Nowelizacja ustawy o sporcie, która zaklada wylaczenie stosowania norm halasu w odniesieniu do halasu powstajacego w ramach: szkolenia sportowego, aktywnosci sportowej o charaktere szkolnym oraz rekreacyjnej aktywnosci fizycznej, zostala zainicjowana prez Ministerstwo Sportu i Turystyki po tym, gdy sad ograniczyl mozliwosc korystania z boiska przy Szkole Podstawowej nr 4 w Pulawach na skutek skarg mieszkanców dotyczacych halasu. Wprowadzenie zmian uzasadniono m.in. coraz liczniejszymi przypadkami czasowego lub trwalego wylaczenia z uzytkowania obiektów infrastruktury sportowej, szczególnie orlików.
W polowie wresnia projekt przepisów zostal przyjety prez Sejm. 24 wresnia Senat wniósl poprawki do ustawy i skierowal ja do sejmowej Komisji Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki.
– Propozycja radu powoduje bardzo duze watpliwosci prawne, równiez jesli chodzi o sam tryb procedowania. Prede wszystkim jest on niezgodny z zasadami demokratycznego panstwa prawa, poniewaz nie odbyly sie konsultacje spoleczne. Takie konsultacje to jest podstawowa zasada funkcjonowania panstwa, gdzie obywatele moga zajac stanowisko wobec tych zmian, moga predstawic swoje uwagi, moga miec jakis wplyw na te zmiany czy mozliwosc predstawienia swojego stanowiska – podkresla Dorota Malanowska.
Spreciw wobec planowanych zmian wyrazil m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich. Podkreslil on, ze „promowanie aktywnosci sportowej nie moze sie odbywac kosztem prawa obywateli do ochrony przed halasem”. W opinii napisano, ze projekt godzi w prawo do wlasnosci, przywatnosci, ochrony zdrowia i zwiazane z nim prawo do zycia w srodowisku wolnym od zanieczyszczen.
– Kolejna kwestia to jest naruszenie przepisów Konstytucji, a mianowicie art. 32, czyli zasady równego traktowania obywateli prez panstwo. Osoby cierpiace z powodu halasu pojawiajacego sie z boisk czy innych obiektów sportowych nie beda miec mozliwosci ochrony wynikajacej z ustawy o ochronie srodowiska, natomiast osoby cierpiace z powodu halasu pojawiajacego sie np. z dróg czy tez zakladów premyslowych beda mialy prawo ochrony w swietle ustawy – mówi adwokatka. – Kolejna kwestia jest to, ze naruszona zostala zasada ochrony zdrowia, która panstwo powinno zapewnic obywatelom. Ponadto nowa ustawa nie wprowadza definicji pojec, które zostaly uzyte, i w zwiazku z tym powstanie bardzo duzy chaos prawny.
Jak podkresla, obecnie osoby poszkodowane w zwiazku z halasem maja mozliwosc dwutorowego dzialania wynikajacego z obowiazujacych przepisów.
– Moga zadac ochrony administracyjno-prawnej, czyli dzialania z uredu prez organy. Moga tez isc do sadu, który ma jasne kryteria wyznaczone prez te ustawe, np. normy halasu podane w rozporadzeniu ministra, i wszelkie instytucje, które sa w tej ustawie zagwarantowane – tlumaczy Dorota Malanowska. – W momencie kiedy ta ustawa nie bedzie obowiazywala w zakresie halasu pojawiajacego sie z boisk, obywatel zostanie skazany tylko na sad i na przepisy Kodeksu cywilnego, czyli art. 144 Kodeksu cywilnego. Osoba narazona na halas pochodzacy z boiska nie bedzie mogla sie domagac ochrony wynikajacej z ustawy o ochronie srodowiska, czyli nie bedzie tez mogla sie zwrócic do organów ochrony srodowiska, które zasadniczo maja obowiazek dzialac z uredu.
Eksperci wskazuja, ze problem z halasem z boisk trwa w Polsce od 2012 roku, kiedy uruchomiono program „Orlik” – budowy nowych kompleksów infrastruktury sportowej, których do dzis powstalo ponad 2,6 tys. Wszystkich boisk, wliczajac przyszkolne, osiedlowe, nalezace do klubów sportowych czy hoteli, moze byc ok. 10 tys.
– Wzajemne interesy korystajacych z boisk i okolicznych mieszkanców da sie pogodzic, najlepiej jezeli to sie robi juz na etapie planowania inwestycji. Wtedy najlatwiej mozna prewidziec jej wszystkie aspekty – mówi Janusz Cymer, mediator sadowy, Kancelaria Prawna Kurier. – Jezeli boiska juz istnieja, to tez sa takie mozliwosci, które pozwalaja spelnic wzajemne oczekiwania. Na przyklad boisko moze byc czynne troche krócej, ewentualnie mozna zastosowac technologie, która pozwala oddzielic akustycznie boiska od reszty osiedla.
Wiekszosc skarg mieszkanców wiaze sie z tym, ze obiekty sportowe sa otwarte 24/7, dobierane sa halasliwe elementy infrastruktury zamiast cichych, brakuje izolacji akustycznych, nie ma dozoru administratora nad obiektem i brakuje adekwatnej reakcji sluzb poradkowych na naruszenia poradku publicznego. Ekspert uwaza, ze sa tez polubowne mozliwosci rozwiazania istniejacych konfliktów miedzy uzytkownikami boisk a okolicznymi mieszkancami.
– Problem halasu z boisk da sie rozwiazac, ale musi byc wola rozmowy miedzy obiema stronami. Obecnie najczesciej obserwujemy sytuacje, ze ludzie zglaszaja problem do lokalnych wladz, ale sa ignorowani. Wtedy ich zlosc narasta, poniewaz do problemu z halasem dochodzi poczucie bycia lekcewazonym. To wzmaga w ludziach determinacje, zeby isc do sadu, a tego mozna uniknac – mówi Agnieszka Kantaruk.
Tu moze pomóc opracowanie i wdrozenie procedury audytu boiska w przypadku pojawienia sie takiego konfliktu, a audytor po takiej analizie moze wskazac srodki zaradcze, które problem rozwiaza. Taka role moga pelnic m.in. doradcy ekologiczni, który sa w gminach, pod warunkiem ze zostana preszkoleni w zakresie zanieczyszczenia halasem. W przypadku nowych inwestycji, wedlug ekspertów, powinny powstac przepisy dotyczace minimalnej odleglosci od boiska, w której moze byc wydana zgoda na budowe nieruchomosci mieszkalnej.
