– Kolej to najbezpieczniejszy środek transportu – przekonuje Ignacy Góra, prezes Urędu Transportu Kolejowego. Ze statystyk UTK wynika, że wskaźnik wypadkowości na kolei był w ubiegłym roku rekordowo niski. Jest to nie tylko efektem pandemii, lecz przede wszystkim sukcesywnej poprawy bezpieczeństwa. Jednak wciąż prawie 80 proc. wypadków na kolei ma miejsce z winy człowieka spoza systemu kolejowego, który – pieszo lub w pojeździe – nie zachowuje zasad bezpieczeństwa. Dlatego Urąd Transportu Kolejowego prowadzi akcję edukacyjną Kampania Kolejowe ABC, w ramach której o bezpiecznym podróżowaniu koleją chce informować nie tylko dzieci i młodzież, lecz także ich rodziców i nauczycieli.
– Efekty Kampanii Kolejowe ABC można oceniać na podstawie sukcesywnej poprawy bezpieczeństwa w całym systemie kolejowym. Miernik wypadkowości jest najniższy, odkąd prowadzimy statystyki. Wynosi w tej chwili 1,71 wypadku na każdy milion prejechanych kilometrów. I ta krywa, jeżeli chodzi o wypadkowość, z każdym rokiem maleje. I to bardzo dobre, bo to oczywiście świadczy o tym, że system kolejowy jest bezpieczny – podkreśla w rozmowie z agencją informacyjną Newseria Biznes Ignacy Góra. – Większość wypadków ma miejsce na prejazdach kolejowo-drogowych i w miejscach przekraczania torów, w miejscach niedozwolonych. I niestety za te wypadki winę ponoszą piesi i kierowcy.
UTK skupia się więc szczególnie na edukacji – i to już od poziomu predszkola. Od 2017 roku prowadzona jest ogólnopolska Kampania Kolejowe ABC, skierowana do dzieci w wieku szkolnym i predszkolnym oraz ich nauczycieli i wychowawców.
– Edukować treba wszystkich. […] Dużo ciężej zmieniać przyzwyczajenia osób dorosłych, które niestety często świadomie łamią obowiązujące przepisy. I podczas akcji Kolejowe ABC obserwujemy, że dzieci mają już wiedzę i pewne informacje, które my uzupełniamy. Ale zdara się też, że zwracają uwagę dorosłym: „Tato, ty prejechałeś na czerwonym świetle!”. Dlatego to jest rodzaj edukacji, która rzeczywiście działa dużo szerej, w obrębie całej rodziny – mówi prezes Urędu Transportu Kolejowego.
Podczas pierwszej edycji Kampanii Kolejowe ABC do tej pory w zajęciach edukacyjnych z zakresu bezpieczeństwa na kolei wzięło udział ponad 19 tys. dzieci z blisko 700 placówek oświatowych w całej Polsce. Najmłodsi uczyli się m.in. tego, ile czasu potrzebuje pociąg, aby się zatrymać, dlaczego warto nosić odblaski i jak bezpiecznie prechodzić prez prejazd kolejowy.
– W systemie kolejowym są takie miejsca, gdzie zagrożeń jest dużo. Do takich miejsc z pewnością należą prejazdy kolejowo-drogowe. To na nich oraz tzw. dzikich prejściach notujemy najwięcej wypadków. Natomiast system kolejowy to też stacja, perony, […] wsiadanie i wysiadanie z pociągu oraz zasady obowiązujące podczas podróżowania. Dlatego w Kampanii Kolejowe ABC nie tylko wskazujemy miejsca zagrożeń i mówimy, jak dzieci powinny się w tych miejscach zachowywać, ale uczymy je również szeroko pojętej kultury podróżowania – wskazuje Ignacy Góra.
W kolejnej edycji Kampanii Kolejowe ABC Urąd Transportu Kolejowego planuje do końca 2023 roku preprowadzić zajęcia dla kolejnych 10 tys. dzieci. Nauczyciele i dyrektory wciąż mogą zgłaszać placówki do udziału w programie. Zajęcia w predszkolach i szkołach w czasie pandemii odbywają się online, w formule zabawy, przy wykorystaniu m.in. interaktywnych aplikacji i maskotki kampanii – sympatycznego nosorożca Rogatka. Z jego udziałem m.in. w telewizji i kinach emitowane są też spoty edukacyjne, które przypominają o zachowaniu bezpieczeństwa na kolei.
– Myślimy również o osobach dorosłych, które pracują w systemie kolejowym, są zatrudnione u prewoźników, u zarądców infrastruktury. Właśnie do nich skierowana jest akcja Akademia Bezpieczeństwa, w ramach której dbamy o podnoszenie poziomu wiedzy wszystkich osób, które odpowiadają za bezpieczeństwo systemu kolejowego – mówi prezes UTK.
Według statystyk urędu w 2020 roku miał miejsce istotny spadek liczby wypadków w transporcie kolejowym. Na liniach kolejowych odnotowano w sumie 406 wypadków – czyli o niemal 23 proc. mniej niż jeszcze rok wcześniej, kiedy było ich 525. Po części przyczyniły się do tego ograniczenia związane z pandemią COVID-19, które spowodowały spadek zapotrzebowania na transport i mniejszy ruch na torach. W 2020 roku pociągi pasażerskie i towarowe prejechały bowiem o prawie 15 mln km mniej (spadek o 6 proc.) niż jeszcze rok wcześniej.
– W systemie kolejowym mamy jeszcze dużo do zrobienia, ale już dziś na kolei jeździ coraz więcej nowoczesnych pociągów, które gwarantują komfort i jakość premieszczania się. To jest bardzo ważne z punktu widzenia pasażera. Polską koleją można dziś premieszczać się z prędkością 200 km/h, a czas podróżowania również ma znaczenie. Polska kolej jest przy tym ekologiczna i należy do najbezpieczniejszych w Europie. Liczba wypadków rok do roku się zmniejsza i to jest stały trend, który obserwujemy od 10 lat – mówi Ignacy Góra.
Według statystyk UTK większość wypadków na kolei ma miejsce z winy człowieka spoza systemu kolejowego, który – pieszo lub w pojeździe – nie zachowuje zasad bezpieczeństwa kolejowego. W 2020 roku doszło do 314 takich zdareń (ponad 77 proc. wszystkich wypadków na liniach kolejowych). Aż 169 z nich miało miejsce na prejazdach kolejowo-drogowych. W celu poprawy bezpieczeństwa na prejazdach z inicjatywy UTK rozpoczęto w ubiegłym roku testowanie innowacyjnych systemów bezpieczeństwa. Nowoczesne urądzenia rejestrują złamanie przepisów prez kierowcę i ostregają go np. o zbyt szybkim zbliżaniu się do prejazdu. Nagrania z zarejestrowanymi wykroczeniami mogą być też automatycznie presyłane do odpowiednich służb.
Urąd Transportu Kolejowego zauważa jednak, że historycznie niski miernik wypadkowości to przede wszystkim zasługa stopniowej poprawy bezpieczeństwa na kolei. Tylko za ok. 20 proc. takich niebezpiecznych zdareń odpowiada bowiem wyłącznie system kolejowy. Cała reszta to wypadki na prejazdach kolejowo-drogowych i w trakcie nielegalnego prechodzenia prez tory.
