CzÄ™ste kontrole i przeszukania, ograniczenia w prawach obywatelskich i brak możliwoÅ›ci swobodnego przemieszczania siÄ™, przypadki zastraszania, konieczność niesienia ludziom podstawowej pomocy w lasach, pod osÅ‚onÄ… nocy i kryminalizacja tej pomocy czy wreszcie spadek dochodów, spowodowany zamrożeniem turystyki w tej części Podlasia – to tylko część skutków kryzysu migracyjnego, który na wÅ‚asnej skórze odczuli mieszkaÅ„cy 183 miejscowoÅ›ci wzdÅ‚uż polsko-biaÅ‚oruskiej granicy. Jak informuje HelsiÅ„ska Fundacja Praw CzÅ‚owieka (HFHR), część z nich w tej chwili boryka siÄ™ wrÄ™cz z PTSD, czyli zespoÅ‚em stresu pourazowego. – Zniesienie strefy faktycznie nie poprawi sytuacji, jeżeli nie zostanie wdrożony plan naprawczy tego, co zostaÅ‚o zniszczone – mówi Katarzyna Czarnota z HFHR.
– Å»ycie mieszkaÅ„ców pogranicza polsko-biaÅ‚oruskiego zmieniÅ‚o siÄ™ diametralnie. Teraz – po roku kryzysu humanitarnego i ograniczenia ich praw obywatelskich, możliwoÅ›ci przemieszczania siÄ™ i represji zwiÄ…zanych z niesieniem pomocy humanitarnej osobom tego potrzebujÄ…cym – obserwujemy m.in. bardzo liczne przypadki stresu pourazowego – mówi agencji Newseria Biznes Katarzyna Czarnota z HelsiÅ„skiej Fundacji Praw CzÅ‚owieka.
Jak podaje na Twitterze Straż Graniczna, w ciÄ…gu dwóch tygodni sierpnia odnotowano ponad 440 prób nielegalnego przekroczenia polsko-biaÅ‚oruskiej granicy. Z kolei od poczÄ…tku tego roku byÅ‚o ich ponad 7,4 tys. W ostatnich dniach na granicy zatrzymano m.in. obywateli Sri Lanki, Konga, Syrii, Liberii, Maroka, Iraku, Nigerii, Mali i Uzbekistanu.
Kryzys migracyjny na polsko-biaÅ‚oruskim pograniczu trwa od roku i – jak podaje HelsiÅ„ska Fundacja Praw CzÅ‚owieka – do czerwca br. na pograniczu media odnotowaÅ‚y przynajmniej 16 ofiar Å›miertelnych po polskiej stronie granicy, a jeszcze wiÄ™cej po stronie biaÅ‚oruskiej. HelsiÅ„ska Fundacja Praw CzÅ‚owieka (HFHR) opublikowaÅ‚a niedawno raport pt. „Gdzie prawo nie siÄ™ga”, w którym dokumentuje przypadki naruszeÅ„ praw czÅ‚owieka w ciÄ…gu 11 miesiÄ™cy kryzysu – nie tylko wobec migrantów, skazanych na koczowanie w dramatycznych warunkach w lasach na pograniczu, ale także wobec mieszkaÅ„ców 183 miejscowoÅ›ci wzdÅ‚uż polsko-biaÅ‚oruskiej granicy.
– Ten kryzys w najwiÄ™kszym stopniu odczuÅ‚y osoby, które niosÄ… pomoc migrantom, ich życie zmieniÅ‚o siÄ™ caÅ‚kowicie. Oni zostali skonfrontowani ze skalÄ… przemocy, postawieni przed koniecznoÅ›ciÄ… samoorganizacji i niesienia pomocy humanitarnej. Ta pomoc medyczna czÄ™sto byÅ‚a przez nich udzielana w caÅ‚kowicie terenowych warunkach – mówi wspóÅ‚autorka raportu. – JednoczeÅ›nie obserwowaliÅ›my też wzrastajÄ…cy proces kryminalizacji osób niosÄ…cych pomoc humanitarnÄ…. To byÅ‚o zwiÄ…zane m.in. z czÄ™stymi zatrzymaniami, represjami, bardzo dużą liczbÄ… kontroli. To, na co wskazywali sami mieszkaÅ„cy, to poczucie, że robiÄ… coÅ› zÅ‚ego, nielegalnego. Tymczasem ich dziaÅ‚ania byÅ‚y zwiÄ…zane po prostu z ratowaniem zdrowia i życia osób, które znajdowali w lesie, osób, które byÅ‚y wycieÅ„czone, pozbawione jedzenia i wody, a czÄ™sto byÅ‚y wczeÅ›niej ofiarami tortur ze strony reżimu biaÅ‚oruskiego.
Ponieważ rzÄ…d nie dopuÅ›ciÅ‚ do pracy w strefie przygranicznej mediów ani organizacji humanitarnych, do migrantów – zagrożonych gÅ‚odem, odwodnieniem, wycieÅ„czeniem, czÄ™sto z poważnymi urazami i chorobami, wÅ›ród których znajdowaÅ‚y siÄ™ też dzieci i kobiety w ciąży – nie docieraÅ‚a konieczna pomoc. W tej sytuacji pomoc ze strony mieszkaÅ„ców byÅ‚a zazwyczaj Å›wiadczona nocami, w lasach. Lekarze, którym udaÅ‚o siÄ™ dotrzeć w rejon kryzysu, opisywali przypadki nastawiania w lesie zÅ‚amanych koÅ›ci, opatrywania ran, podawania kroplówek czy udzielania pomocy medycznej po poronieniu. Konieczność udzielania takiej pomocy w najwiÄ™kszym stopniu spadÅ‚a jednak na mieszkaÅ„ców przygranicznych miejscowoÅ›ci, bez jakiegokolwiek przygotowania i przeszkolenia.
– ByÅ‚y bardzo liczne przypadki sytuacji, kiedy rzeczywiÅ›cie ludzie byli po prostu zmuszeni do tego, żeby wyrÄ™czyć polskie i miÄ™dzynarodowe organizacje humanitarne, które Å›wiadczÄ… zawodowo pomoc medycznÄ…. Takie osoby czÄ™sto same siÄ™ organizowaÅ‚y, niosÄ…c podstawowÄ… pomoc humanitarnÄ… w lasach. Ta sytuacja byÅ‚a bardzo obciążajÄ…ca – mówi Katarzyna Czarnota. – Dodatkowo jest też kwestia caÅ‚kowitej militaryzacji życia codziennego, zwiÄ™kszonej liczby funkcjonariuszy, kontroli, przeszukaÅ„ i sytuacji, w których dziaÅ‚ania funkcjonariuszy czÄ™sto byÅ‚y odbierane przez mieszkaÅ„ców Podlasia jako pewnego rodzaju forma zastraszania.
HFHR zwraca uwagÄ™, że dla mieszkaÅ„ców 183 miejscowoÅ›ci rejonu przygranicza obciążajÄ…ce byÅ‚y trwajÄ…ce przez rok ograniczenia w możliwoÅ›ci swobodnego poruszania siÄ™, ciÄ…gÅ‚e kontrole i przeszukania. „Osoby mieszkajÄ…ce w strefie (…) wspominaÅ‚y podczas rozmów także o tym, że czujÄ… siÄ™ obserwowane i zastraszane. OpisywaÅ‚y zachowania sÅ‚użb polegajÄ…ce m.in. na Å›wieceniu latarkami w okna ich domów, obserwowaniu posesji przez funkcjonariuszy oraz ustawianiu nocnych patroli pod miejscem ich zamieszkania” – wskazuje w swoim raporcie HelsiÅ„ska Fundacja Praw CzÅ‚owieka.
– ZespóÅ‚ stresu pourazowego to kolejny problem, z którym borykajÄ… siÄ™ teraz mieszkaÅ„cy i mieszkanki Podlasia – mówi ekspertka HFHR. – Z naszego monitoringu i wywiadów wynika, że to jest po prostu pewien rodzaj zbiorowej traumy. W przyszÅ‚oÅ›ci bÄ™dzie trudno zmienić tÄ™ sytuacjÄ™, jeÅ›li ci ludzie nie otrzymajÄ… wsparcia.
W raporcie „Gdzie prawo nie siÄ™ga” HFHR podkreÅ›la, że przez rok polskie wÅ‚adze nie podjęły żadnych dziaÅ‚aÅ„ majÄ…cych na celu deeskalacjÄ™ tej przemocy oraz wsparcie mieszkaÅ„ców i mieszkanek obciążonych negatywnymi skutkami kryzysu.
– Te osoby powinny być wyrÄ™czone z koniecznoÅ›ci niesienia pomocy humanitarnej – podkreÅ›la wspóÅ‚autorka raportu. – Na pograniczu powinny siÄ™ znaleźć organizacje pozarzÄ…dowe i miÄ™dzynarodowe, które udzielaÅ‚yby tej pomocy w sposób wyspecjalizowany, a jednoczeÅ›nie mieszkaÅ„cy mogliby po prostu wrócić do swojej codziennoÅ›ci. Chociaż wszyscy wskazujÄ…, że to nie bÄ™dzie takie proste.
Od 1 lipca br. przestaÅ‚o obowiÄ…zywać rozporzÄ…dzenie MSWiA o czasowym zakazie przebywania w 183 miejscowoÅ›ciach województw podlaskiego i lubelskiego, które leżą przy granicy z BiaÅ‚orusiÄ…. Zakaz obowiÄ…zywaÅ‚ de facto od poczÄ…tku wrzeÅ›nia ub.r., kiedy po raz pierwszy wprowadzono na tym obszarze stan wyjÄ…tkowy. Zniesienie rozporzÄ…dzenia ma zwiÄ…zek z budowÄ… fizycznej zapory na granicy. JednoczeÅ›nie wojewoda podlaski wprowadziÅ‚ jednak zakaz przebywania w odlegÅ‚oÅ›ci 200 m od linii granicy z BiaÅ‚orusiÄ….
– Częściowe zniesienie strefy nie zmieni sytuacji, jeżeli nie zostanie wdrożony plan naprawczy tego, co zostaÅ‚o zniszczone – ocenia Katarzyna Czarnota.
Jak podkreÅ›la, chodzi zarówno o dziaÅ‚ania zmierzajÄ…ce do deeskalacji przemocy na pograniczu, jak i wsparcia mieszkaÅ„ców borykajÄ…cych siÄ™ z psychicznymi i ekonomicznymi skutkami kryzysu. Wielu z nich przez ostatni rok borykaÅ‚o siÄ™ bowiem z ograniczeniami w prowadzeniu dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej i spadkiem dochodów, spowodowanym zamrożeniem turystyki w tej części Podlasia. Do tej pory skarżą siÄ™ na brak turystów.