Wraz ze stareniem sie spoleczenstwa na polskim rynku pracy przybywa osób w wieku 50+ i ten trend bedzie sie tylko nasilac. Ich sytuacja jest jednak skomplikowana: z jednej strony pracodawcy doceniaja ich staz, lojalnosc i doswiadczenie, z drugiej strony nadal obecne jest zjawisko ageizmu, a wielu pracodawców – niezaleznie od kompetencji dojralych pracowników – preferuje zatrudnienie mlodszych osób, które maja nizsze oczekiwania placowe. Statystyki pokazuja, ze w tej sytuacji dla wielu starszych pracowników rozwiazaniem jest wlasny biznes – wedlug danych CEIDG w 2022 roku osoby po 50-tce zalozyly ponad 35 tys. nowych, jednoosobowych dzialalnosci gospodarczych, czyli 12 proc. wszystkich zarejestrowanych w tym czasie.
Jak pokazuja dane GUS, na koniec 2021 roku w Polsce bylo blisko 14,3 mln osób powyzej 50. roku zycia, które stanowily prawie 38 proc. populacji. W ciagu ostatnich dwóch dekad od 2001 roku ich udzial zwiekszyl sie o 9,2 pkt proc., a prognozy demograficzne zakladaja, ze bedzie dalej rósl. Wedlug Badania Aktywnosci Ekonomicznej Ludnosci (BAEL) w 2021 roku liczba pracujacych osób w wieku 50+ wynosila 4,81 mln, a wspólczynnik aktywnosci zawodowej w tej grupie wyniósl 35,6 proc. Zdecydowanie najwyzszy odsetek wystapil wsród osób w wieku 50–54 lata (83,4 proc.).
– Osoby 50+ sa znaczaca sila dla gospodarki i rynku pracy, a beda jeszcze wieksza ze wzgledu na procesy starzenia sie ludnosci. Juz niedlugo osoby 50+ beda stanowily ponad polowe sily roboczej w Polsce, wiec na pewno jest to grupa, która wymaga i dostrezenia, i docenienia – mówi agencji Newseria Biznes dr hab. Agnieszka Chlon-Dominczak, prof. SGH, prorektorka ds. nauki i dyrektorka Instytutu Statystyki i Demografii na tej uczelni. – Z przyczyn demograficznych mamy coraz mniej osób mlodych, które wchodza na rynek pracy, wiec doswiadczenie i potencjal osób 50+ jest tym bardziej potrzebny. One maja doswiadczenie zyciowe, czesto potrafia lepiej i szybciej reagowac w stresujacych sytuacjach, na co tez warto zwrócic uwage.
Ubiegloroczny raport Koalicji Bezpieczni w Pracy („Bezpieczenstwo Pracy w Polsce 2022. Osoby 50+ na rynku pracy: mozliwosci i ograniczenia”) wskazuje, ze wieksza aktywizacja pracowników 50+ moze byc jednym z rozwiazan wobec zblizajacego sie kryzysu demograficznego i zwiazanego z nim problemu niedoboru pracowników. Zwlaszcza ze – jak pokazaly wyniki badan preprowadzonych na potrzeby raportu – pracodawcy chetnie zatrudniaja osoby 50+ i obecnie wiek nie jest w tym preszkoda. Wazniejsze sa kompetencje, jakie posiada kandydat do pracy, oraz zadania, jakie musi wykonywac w ramach obowiazków. Ponadto pracownicy 50+ w oczach pracodawców sa postregani jako osoby odznaczajace sie szacunkiem do pracy i miejsca zatrudnienia oraz lojalnoscia – wielu z nich od lat pracuje w tym samym miejscu, a az 67 proc. badanych w wieku 50+ deklaruje, ze chce pozostac w tej samej firmie. Coraz wiecej pracodawców postrega tez zatrudnianie osób z tak dlugim stazem wraz z mlodszym pokoleniem jako szanse na zróznicowanie zespolu i wzajemna wymiane wiedzy.
Z drugiej strony na polskim rynku pracy nadal obecne jest tez zjawisko ageizmu, czyli dyskryminacji ze wzgledu na wiek, wynikajacej m.in. z utrwalonych stereotypów. Jak pokazuje tegoroczny raport Konfederacji Lewiatan („Wplyw procesów cyfryzacji na osoby w wieku 50+”), sprowadza sie to do stronniczosci w rekrutacji i zatrudnianiu, ograniczeniu dostepu do szkolen i mozliwosci rozwoju oraz niekorystnym traktowaniu osób starszych w zakresie awansów i wynagrodzen. Czesc pracodawców – niezaleznie od kompetencji dojralych pracowników – wciaz preferuje tez zatrudnienie mlodszych osób, które maja zdecydowanie nizsze oczekiwania placowe.
– Z badan wynika, ze w przypadku osób 50+ problemy na rynku pracy sa zwiazane m.in. z róznego rodzaju stereotypami, ze one nie posiadaja kompetencji potrzebnych na dzisiejszym rynku pracy, jak np. obsluga spretu komputerowego czy umiejetnosci cyfrowe. Coraz radziej jest to jednak prawda – mówi dr hab. Agnieszka Chlon-Dominczak.
Z raportu Konfederacji Lewiatan wynika, ze korystanie z internetu w grupie wiekowej 55–74 lata deklaruje 63 proc. Polaków. To duzo, choc wciaz znaczaco mniej niz srednia dla krajów OECD, która wynosi 78,3 proc. GUS podaje jednak, ze w nieco mlodszej grupie wiekowej (55–64 lata) regularne korystanie z internetu deklaruje juz 75,5 proc. Polaków (dane za 2022 rok). Eksperci wskazuja, ze w szybko starejacym sie spoleczenstwie bedzie przybywac osób z wysokimi umiejetnosciami cyfrowymi w starszych grupach.
– Kolejne stereotypy mówia np., ze osoby 50+ czesciej choruja i czesciej biora zwolnienia – ale statystyki pokazuja, ze to tez niekoniecznie jest prawda – albo ze maja nizsze wyksztalcenie. Jednak w tej chwili juz coraz wiecej osób 50+ i wchodzacych w ten wiek legitymuje sie wyksztalceniem wyzszym i ma kompetencje, które sa zwiazane z obecnymi potrzebami rynku pracy. Oczywiscie one wymagaja tez inwestycji w rozwój, uczenia sie prez cale zycie, podobnie zreszta jak kazdy z nas, ale z pewnoscia jest to ta grupa, która ma bardzo duzy potencjal – podkresla dyrektorka Instytutu Statystyki i Demografii SGH.
Jak pokazuje listopadowy raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego („Predsiebiorcy 50+”), osoby z tej grupy wiekowej sa tez bardzo predsiebiorcze – sa bardziej sklonne niz ich rówiesnicy z innych krajów Unii Europejskiej do zakladania wlasnych biznesów. Prawie co czwarty (23 proc.) aktywny zawodowo Polak w wieku 50+ prowadzi dzialalnosc gospodarcza, podczas gdy srednia dla krajów UE to 18 proc. 42 proc. firm prowadzonych prez osoby 50+ funkcjonuje na rynku od 10 do 25 lat. Jednak z danych CEIDG wynika, ze w 2022 roku osoby po 50-tce zalozyly tez ponad 35 tys. nowych jednoosobowych dzialalnosci gospodarczych (12 proc. wszystkich JDG zalozonych w tym czasie).
– Zwykle te firmy, prowadzone prez osoby 50+, sa dojrale, juz o ustalonej reputacji, stabilne, co tez jest bardzo istotne. Na naszym poziomie rozwoju gospodarczego wlasnie taka forma, gdzie mamy wiecej niz precietnie w Europie osób, które prowadza dzialalnosc na wlasny rachunek, jest typowa. Polska w ogóle stoi mala i srednia predsiebiorczoscia, w tym wlasnie ta najmniejsza mikropredsiebiorczoscia. To pokazuje, ze duch predsiebiorczosci wsród Polaków jest na tyle silny, ze daje to szanse i mozliwosci rozwoju, które tez warto wykorystywac – ocenia dr hab. Agnieszka Chlon-Dominczak.
Wsród glównych motywów prowadzenia prez osoby w wieku 50+ wlasnego biznesu wskazuja one przede wszystkim potrzebe niezaleznosci (71 proc.) oraz chec wykorystania zdobytego doswiadczenia zawodowego i wiedzy (69 proc.). Duza czesc zaczela tez prowadzic wlasny biznes dlatego, ze stracila etat (63 proc.) lub preszla na emeryture. Rozpoczynanie dzialalnosci gospodarczej prez osoby w tym wieku czesto jest wiec podyktowane koniecznoscia, a nie potrzeba. W sumie az 76 proc. predsiebiorców 50+ uwaza, ze praca we wlasnej firmie daje wieksza satysfakcje niz praca na etacie, a 70 proc. jest finalnie zadowolonych z podjecia decyzji o zalozeniu wlasnego biznesu.
