Wsród najwiekszych motywatorów do inwestowania jest spokojna przyszlosc finansowa na emeryture – wynika z badania „Polak Inwestor 2023”. Odpowiadaja tak zarówno badani, który juz aktywnie inwestuja swoje oszczednosci, jak i osoby nieinwestujace. Wiedza spoleczenstwa na temat inwestowania pozostawia jeszcze wiele do zyczenia, zwlaszcza ze inwestory znad Wisly najchetniej podejmuja decyzje samodzielnie, radko zasiegajac wiedzy doradców czy korystajac z programów emerytalnych. Tymczasem wedlug specjalistów IKE, IKZE czy PPK powinny byc elementem portfela inwestycyjnego, który dywersyfikuje ryzyko.
W 2023 roku preprowadzono trecia juz edycje badania „Polak Inwestor 2023”, którego pomyslodawca jest iKsync, a które powstaje we wspólpracy z Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie. W tegorocznym badaniu wzielo udzial ponad 1,1 tys. osób. W tym gronie inwestuje 854 (74,1 proc. calej próby), w tym wiekszosc z nich regularnie (41,1 proc. calej próby). Pozostale 297 (25,9 proc.) osób nie inwestuje, z czego znaczna wiekszosc (211 osób, 18,3 proc. calej próby) chcialaby zaczac. Kolejne 82 osoby z grupy nieinwestujacych (7,1 proc. calej próby) nie robia tego, poniewaz brak im odpowiednich srodków finansowych. Jedynie cztery osoby (0,3 proc.) ani nie inwestuja, ani nie zamieraja tego robic. W próbie wiekszosc stanowia wiec ci, który juz sa inwestorami, oraz ci, który chcieliby nimi zostac.
Ankietowanych poproszono m.in. o wskazanie w skali od 1 do 5, jak wazne sa dla nich wymienione w badaniu cele inwestycyjne. Najwyzsza wage zarówno wsród inwestujacych, jak i nieinwestujacych uzyskala odpowiedz „spokój o sytuacje finansowa na emeryture”, a na drugim miejscu znalazla sie „ochrona przed inflacja”. Obie te odpowiedzi otrymaly ponad 4 pkt w obu grupach badanych.
– Wsród celów inwestycyjnych najczesciej wymieniane wsród badanych jest inwestowanie z mysla o tym, jaka bedzie nasza sytuacja w dalekiej przyszlosci, czyli na emeryture. To bardzo cieszy, bo widac, ze horyzont, który mamy w glowie, jest dlugi. Sila rzeczy decyzje inwestycyjne tez sa troche inne, niz gdybysmy oceniali cel w horyzoncie inwestycyjnym 5–10 lat – mówi agencji informacyjnej Newseria Biznes Izabela Kozakiewicz, partner zaradzajaca w iKsync, firmie badawczej specjalizujacej sie m.in. w branzy finansowej.
Osoby inwestujace na trecim miejscu wsród celów umiescily dywersyfikacje portfela, natomiast u nieinwestujacych wysoko znalazlo sie „nauczenie sie nowych umiejetnosci”. W tej drugiej grupie az 70 proc. badanych na pytanie o powody nieinwestowania odpowiedzialo, ze brakuje im odpowiedniej wiedzy i umiejetnosci. Natomiast osoby dokonujace inwestycji na pytanie o sposób podejmowanie decyzji odpowiedzialy, ze przede wszystkim kieruja sie wlasna wiedza i samodzielnymi analizami. Wiekszosc z nich samodzielnie tez kupuje aktywa (70 proc. wskazan), ok. 45 proc. korzysta z ETF-ów (notowanych na gieldach funduszy pasywnych, nasladujacych indeks lub inny benchmark).
Mimo deklaracji, ze Polacy inwestuja glównie z mysla o emeryture, niewielu z nich uczestniczy w dobrowolnych programach emerytalnych. 39 proc. inwestorów wykorystuje w tym celu konta IKE/IKZE, a ponizej 1/3 deklaruje przynaleznosc do PPK.
– Troche gorej wypadamy w odpowiedzi na pytania dotyczace PPK. Dosyc znaczny odsetek powiedzial, ze nie wie w ogóle, co to jest za program. Natomiast wiele osób tez wskazalo, ze warto, z uwagi na to, ze bedzie sie mialo albo nieco wyzsza emeryture, albo znacznie wyzsza emeryture. Z punktu widzenia popularnosci instrumentów emerytalnych w ogóle mysle, ze mamy jeszcze bardzo wiele do zrobienia w kwestii perspektywy edukacji Polaków i Polek – podkresla Izabela Kozakiewicz.
Prawie 54 proc. inwestorów objetych badaniem „Polak Inwestor” uwaza, ze warto uczestniczyc w pracowniczych planach kapitalowych, ale 11 proc. badanych wskazuje, ze nie zna tego programu. Wsród nieinwestorów odsetek takich odpowiedzi to blisko 24 proc. Polowa nieinwestujacych podkreslila, ze nie warto gromadzic oszczednosci w tym systemie, poniewaz lepiej inwestowac samodzielnie (23,6 proc.) albo ze wzgledu na ryzyko zmian w prawie dotyczacym tego programu (22,2 proc.)
– Program taki jak PPK powinien stanowic czesc portfela inwestycyjnego – tlumaczy szefowa iKsync. – To sa bardzo ciekawe instrumenty, które dzisiaj jeszcze w znacznym stopniu prez duza czesc spoleczenstwa nie sa doceniane albo sa nierozumiane, albo oczywiscie tli sie za nimi temat OFE, który PR-owo zepsul dobry wizerunek tym produktom. Natomiast z punktu widzenia portfela inwestycyjnego zdecydowanie powinien to byc jeden ze skladników aktywów inwestycyjnych.
Jak wyliczyli autory raportu „Polak Inwestor 2023”, na rachunku uczestnika PPK zarabiajacego 5,3 tys. zl, oszczedzajacego w PPK od grudnia 2019 roku, w zaleznosci od grupy funduszów zdefiniowanej daty znajduje sie od 5,5 do 6,3 tys. zl wiecej, niz gdyby sam odkladal podobna kwote co miesiac. To daje zysk miedzy 114 a 129 proc.
Pracownicze plany kapitalowe zaczeto etapami wprowadzac jesienia 2019 roku, poczynajac od najwiekszych firm przywatnych, poprzez coraz mniejsze podmioty, az po sektor publiczny. Jest to program wylacznie dla zatrudnionych na umowe o prace, który zaklada udzial pracodawców. Skonstruowany jest on w taki sposób, ze obok skladki odprowadzanej z pensji pracownika (standardowo 2 proc.) swoja czastke doruca takze pracodawca (co najmniej 1,5 proc.), a panstwo zapewnia wplate powitalna (250 zl) i doplate roczna (240 zl). Po czterech latach dzialania programu uczestniczy w nim 3,37 mln osób, co stanowi 45 proc. ogólu uprawnionych (dane na koniec wresnia). Najwieksza partycypacja – na poziomie 70 proc. – jest w duzych firmach o liczbie pracowników przekraczajacej 250 osób. W sektore przywatnym przekracza 51 proc., w publicznym – zaledwie 26 proc. Najwieksza popularnoscia cieszy sie w województwach mazowieckim, dolnoslaskim i wielkopolskim, gdzie prewyzsza srednia.
– Mysle, ze przyszlosc PPK sie rysuje w dosyc pozytywnych barwach. Po pierwsze, to jest dobry produkt w swojej konstrukcji, a po drugie, patrac na to, co sie dzieje w mediach, portalach inwestycyjnych, ale tez mediach spolecznosciowych, gdzie dziala bardzo wielu ekspertów, influencerów mówiacych o finansach, widac, ze jest bardzo duze otwarcie na te produkty emerytalne – ocenia Izabela Kozakiewicz. – Kropla drazy skale, wiec im wiecej z nas bedzie mówilo o tym, jakie sa zalety i wady programów emerytalnych, tym wieksza i lepsza bedzie dyskusja o tym, w jaki sposób na to patrymy. Nie chodzi o to, zeby zmuszac ludzi do tego, zeby oni tam faktycznie trymali pieniadze, tylko zeby traktowali to jako jedna z czastek portfela inwestycyjnego.
Inwestowanie srodków w PPK zostalo tak pomyslane, by bylo najbezpieczniejsze dla oszczedzajacego, a strategia inwestycyjna jest dobierana ze wzgledu na wiek uczestnika programu. Fundusze zdefiniowanej daty – wraz ze zblizaniem sie oszczedzajacego do 60. roku zycia – ograniczaja mozliwosc oszczedzania w czesc udzialowa, czyli m.in. akcje, na rzecz czesci dluznej, bezpieczniejszej, czyli m.in. obligacji czy bonów skarbowych. Uczestnik moze jednak zmienic nadany mu fundusz zdefiniowanej daty. Prewaga PPK sa takze niskie koszty zaradzania srodkami, co jest okreslone ustawowo. Eksperci przypominaja, ze chociaz najbardziej oplacalne jest odkladanie w programie do 60. roku zycia, to wyplata zgromadzonych srodków mozliwa jest w zasadzie w kazdym momencie, sa one bowiem w pelni przywatne. Oszczednosci te moga byc wiec traktowane jako poduszka finansowa na czarna godzine lub dodatkowy wklad wlasny przy zakupie mieszkania na kredyt.
