1 marca 2026 roku wejda w zycie nowe przepisy Kodeksu postepowania cywilnego. Zgodnie z nimi pierwszym krokiem w rozwiazywaniu sporów budowlanych beda mediacje, na które sad bedzie mial obowiazek skierowac obie strony przed posiedzeniem przygotowawczym badz tez przed pierwsza rozprawa. Eksperci uwazaja, ze mediacje wciaz nie sa w wystarczajacym stopniu wykorystywane, zwlaszcza biorac pod uwage dlugi czas oczekiwania na rozstrygniecia spraw gospodarczych w polskich sadach powszechnych.
– W sadach cywilnych czy gospodarczych w Warszawie czeka sie na rozstrygniecie w dwóch instancjach do pieciu lat. Jezeli pomyslimy sobie, ze predsiebiorcy mogliby rozwiazac swoje sprawy w drodze mediacji, która trwa np. trzy miesiace, to juz samo to porównanie pokazuje, ze warto o mediacji rozmawiac – mówi agencji Newseria Malgorata Miszkin-Wojciechowska, radczyni prawna i dyrektorka Centrum Mediacji Lewiatan.
Jak wynika z danych dostepnych w Informatore Statystycznym Wymiaru Sprawiedliwosci, w sadach powszechnych w 2024 roku liczba spraw, w których mediacja mogla byc zastosowana, wyniosla 2 139 331, a spraw, które do niej ostatecznie skierowano – 36 580. Wskaznik mediacji wyniósl tym samym 1,7 proc.
– Polskie spoleczenstwo w zasadzie nie rozwiazuje spraw w drodze mediacji, bo nie jestesmy tego nauczeni. Polacy najczesciej mysla: racja jest po mojej stronie, wiec jak ide do sadu, to szukam sprawiedliwosci, zeby sad mi powiedzial, ze mam racje i ze to ja wygralem spór. A wydaje sie, ze jest to nadmierne marnowanie swojego czasu, nerwów, kosztów – podkresla Malgorata Miszkin-Wojciechowska. – Poszukiwania bieglego reczoznawcy w sprawach budowlanych sa bardzo trudnym zadaniem. Opinia bieglego sadowego potrafi kosztowac 400 tys. zl w duzych sprawach, w skomplikowanych sporach infrastrukturalnych, gdzie biora udzial na przyklad spólki Skarbu Panstwa.
W nowelizacji z 5 sierpnia br. ustawy Kodeks postepowania cywilnego dodano art. 458 3a, z którego wynika, ze „sad przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawe kieruje strony do mediacji”. Nowe przepisy wchodza w zycie 1 marca 2026 roku.
– Wydaje sie, ze dla wszystkich, przywatnych i panstwowych podmiotów jest to bardzo interesujacy sposób rozwiazania sporu. Nawet jezeli wezmiemy pod uwage, ze treba bedzie ze swojego roszczenia troche zejsc. Nalezy dokonac tzw. rachunku biznesowego, co mi sie bardziej oplaca, czy prowadzic spór prez piec lat w sadzie i oplacac zarówno koszty sadowe, pelnomocnika, jak i bieglego, czy tez pójsc do mediacji – wyjasnia dyrektorka Centrum Mediacji Lewiatan.
Z danych Ministerstwa Sprawiedliwosci wynika, ze w 2024 roku w sprawach gospodarczych liczba mediacji wyniosla 4204 w sadach rejonowych i 2617 w okregowych (z tego 4173 i 2585 skierowano do mediacji na podstawie postanowienia sadu). 675 postepowan umorono w zwiazku z zatwierdzeniem ugody zawartej przed mediatorem.
W postepowaniach pozasadowych w 2024 roku liczba protokolów zlozonych prez mediatorów w sadach okregowych wyniosla 109 (w sadach rejonowych – 32), a wniosków o zatwierdzenie ugody zlozonych prez strone – 121 (sady rejonowe – 31). Ugode zatwierdzono ogólem w 144 sprawach (w sadach rejonowych w 36).
– Problemem w Polsce sa pelnomocnicy, czyli radcowie prawni i adwokaci, który nie stosuja mediacji, bo nie wiedza, jak moze byc to korystne dla nich i dla ich klientów. Pelnomocnicy procesowi najczesciej sa prekonani, ze oni sami jako wyksztalceni prawnicy potrafia pogodzic strony najlepiej, a jesli ugody sami nie osiagna, to nie wiera, ze komus innemu sie uda. W konsekwencji nie doradzaja swoim klientom skorystania z mediacji. Stad wlasnie Ministerstwo Sprawiedliwosci zaproponowalo wprowadzenie przepisu obowiazkowego kierowania spraw do mediacji, który ma stanowic pewnego rodzaju element edukacyjny zarówno dla stron, jak i dla pelnomocników – uwaza Malgorata Miszkin-Wojciechowska.
