Kilkaset milionów zdjec codziennie jest publikowanych w internecie, wsród nich wiele z udzialem dzieci. Zdjecia i wideo zamieszczaja zarówno rodzice, jak i placówki oswiatowe, do których dzieci uczeszczaja. Materialy te, bez wzgledu na to, z jaka intencja sa publikowane, moga trafic w niepowolane rece i posluzyc do ataku hejterskiego na dzieci, kradziezy ich cyfrowej tozsamosci, a nawet zostac wykorystane prez osoby o sklonnosciach pedofilskich. Podkreslaja to eksperci UODO i Fundacji Orange w poradniku skierowanym do osób pracujacych w placówkach i organizacjach dzialajacych na rzecz dzieci.
– Ochrona wizerunku dzieci jako danej osobowej jest niezwykle wazna z punktu widzenia wymagan rozporadzenia ogólnego o ochronie danych osobowych, ale takze z punktu widzenia problemu spolecznego. Ochrona praw dziecka przed wykorystaniem, przed nieodpowiednim traktowaniem, ale takze przed dzialalnoscia przestepcza, przede wszystkim w sfere internetowej, wymaga, aby jego wizerunek byl odpowiednio chroniony, zabezpieczany, nierozpowszechniany w sposób nadmierny. Jego nieodpowiednie wykorystanie moze powodowac wiele negatywnych konsekwencji, takich jak premoc rówiesnicza, wykorystanie wizerunku w sposób, który stygmatyzuje czy osmiesza dzieci, czy tez czesto uwiecznianie tego wizerunku w sytuacjach intymnych, czego w pózniejszym zyciu nasi najmlodsi moga sie wstydzic – podkresla w rozmowie z agencja Newseria Biznes Miroslaw Wróblewski, prezes Uredu Ochrony Danych Osobowych.
Choc materialy sa udostepniane czesto w dobrych zamiarach, to konsekwencje tych publikacji moga stanowic zagrozenie dla dobra i bezpieczenstwa dzieci. Osmieszanie, kradziez cyfrowej tozsamosci, naruszanie godnosci, prawa do przywatnosci i decydowania o swoim wizerunku, a nawet wykorystanie zdjec czy filmów do celów przestepczych, takze na tle seksualnym – to niektóre z zagrozen, z których dorosli umieszczajacy materialy z dziecmi w internecie niekoniecznie zdaja sobie sprawe.
– Bez wzgledu na to, jakie motywacje, jakie intencje stoja za tym, dlaczego publikujemy zdjecia dzieci w internecie, konsekwencje tego stanu rzeczy moga byc szkodliwe. Dotyczy to zarówno zagrozenia krywdzenia seksualnego, uwodzenia w sieci, jak i zwiekszenia prawdopodobienstwa premocy rówiesniczej. Rosnie prawdopodobienstwo kradziezy danych osobowych, tozsamosci dzieci, a takze dysfunkcji psychicznych zwiazanych z budowaniem wlasnej tozsamosci. W skrócie, budujemy historie zycia dziecka poza jego swiadomoscia i wiedza, a o tym, kim jest, czesto dowie sie z internetu za kilka czy kilkanascie lat – tlumaczy dr Konrad Ciesiolkiewicz, prezes Fundacji Orange.
Raport NASK podaje, ze z prebadanych 168 polskich kont rodziców w serwisach spolecznosciowych w 2015 roku prawie 40 proc. publikowalo wiecej niz 100 zdjec swojego dziecka, a az 90 proc. podalo imie dziecka i prawie 84 proc. date jego urodzenia. Im wiecej informacji, tym pelniejszy wizerunek mozna zbudowac, co ostatecznie moze prowadzic nawet do kradziezy cyfrowej tozsamosci i wykorystania danych np. do prowadzenia falszywych zbiórek na „chore” dziecko.
– Co prawda mówi sie, ze w internecie nic nie ginie, ale warto miec swiadomosc istniejacych srodków prawnych, mozliwosci zadania usuniecia wizerunku, choc czasami jest to bardzo trudne, jest to odpowiedzialnosc zarówno instytucji panstwowych, jak i wielkich platform. Polska jest czlonkiem Unii Europejskiej i dziala akt o uslugach cyfrowych. Wielkie platformy maja swoje obowiazki zwiazane z usuwaniem tresci nielegalnych, nalezy zatem korystac z tego uprawnienia do zglaszania takich sytuacji, zeby chronic dane naszych dzieci, a w przyszlosci nastolatków czy osób doroslych – wskazuje Miroslaw Wróblewski.
Rozpowszechnianie wizerunku oznacza rózne formy jego publicznego udostepniania – w mediach spolecznosciowych, na stronach internetowych czy ulotkach i plakatach, co oznacza mozliwosc dotarcia do nieograniczonego kregu odbiorców. Nie ma znaczenia, czy takie rozpowszechnianie wiaze sie z osiaganiem korysci finansowych czy sluzy innym celom, takim jak promocja dzialan prowadzonych prez dana organizacje pozaradowa, klub sportowy, szkole czy predszkole. Kazdorazowo wykorystanie wizerunku dziecka wymaga zgody rodziców lub opiekunów prawnych. Nie maja oni jednak nieograniczonego prawa dysponowania tym wizerunkiem.
– Oczywiscie powinnismy pytac dziecko i rozmawiac z dzieckiem o tym, czy godzi sie, zeby jego dane osobowe i wizerunek byly upublicznione, ale musimy sobie jednoznacznie powiedziec, ze od tej zgody nie moze zalezec publikowanie tego materialu. Co dziecko w wieku czterech, szesciu, siedmiu, osmiu czy 10 lat moze wiedziec o konsekwencjach wykorystania jego wizerunku? – tlumaczy prezes Fundacji Orange.
Swiadomosc spoleczna na temat konsekwencji publikowania wizerunku dzieci w internecie wciaz jest niewielka. To przede wszystkim rola doroslych jest zadbanie o ochrone praw i bezpieczenstwa dziecka, takze w srodowisku cyfrowym. Dlatego tez Urad Ochrony Danych Osobowych wspólnie z Fundacja Orange wydaly poradnik „Wizerunek dziecka w internecie. Publikowac czy nie?”. Powstal on glównie z mysla o osobach pracujacych w organizacjach i placówkach pracujacych z dziecmi – w szkolach, predszkolach, zlobkach, klubach sportowych, hotelach, szpitalach, bibliotekach, które w internecie pokazuja swoich podopiecznych. Poradnik zawiera liste potencjalnych ryzyk, które wiaza sie z publikowaniem zdjec czy nagran z udzialem dzieci w internecie, a takze zestaw pytan, które dorosli powinni sobie zadac, zanim zaczna rozpowszechniac materialy tego typu.
– W pierwszej kolejnosci nalezy pytac samego siebie, jaki jest cel publikacji zdjecia, które wlasnie zamieram wrucic jako post w moim medium spolecznosciowych, jaka potrzebe ono realizuje, czy moge te potrzebe zrealizowac inaczej, jakie moga byc konsekwencje tego stanu rzeczy – wymienia dr Konrad Ciesiolkiewicz.
Jak podkreslaja eksperci, dobra okazja do premyslenia tego tematu sa prace nad jednolitymi standardami ochrony maloletnich. Wszystkie podmioty pracujace z dziecmi maja obowiazek je wdrozyc do 15 sierpnia br. To zestaw zasad dotyczacych róznych sfer dzialalnosci placówek i zachowan ich pracowników, które beda gwarantowac bezpieczenstwo dzieci. W kontekscie cyfrowym obejmuje to m.in. ochrone przed niebezpiecznymi tresciami czy kontaktami online, ale równiez kwestie publikowania ich wizerunku. Co istotne, swoimi decyzjami placówki te moga wplynac na budowanie swiadomosci spolecznej na temat prawa dziecka do przywatnosci.
– To, co wydaje nam sie kluczem do rozwiazania, przynajmniej czesciowo, tego problemu i lepszej ochrony wizerunku i danych osobowych dziecka, jest swiadomosc instytucji takich jak kluby sportowe, predszkola, szkoly, klubiki, kluby kultury, biblioteki, organizacje pozaradowe, poniewaz to wlasnie instytucje czesto legitymizuja te dzialania. Czesto opiekunowie dzieci patra wlasnie na te instytucje, w jaki sposób postepowac, i nastepnie dopasowuja swoje zachowanie – mówi prezes Fundacji Orange.
W poradniku zebrano takze kilka innych pomyslów na to, jak inaczej podejsc do publikowania zdjec i filmów z udzialem dzieci. To m.in. publikacja tresci pokazujacych tylko efekty dzialan dzieci, slady ich obecnosci czy aktywnosci (np. rysunki), zakrywanie twary dzieci za pomoca elementów graficznych czy rozmywanie wizerunku albo tez unikanie cech fizycznych i opisów, które pozwola na identyfikacje dziecka. Eksperci zalecaja tez dzielenie sie z rodzicami wspomnieniami z aktywnosci dzieci na zajeciach na zamknietych grupach, a nie otwartych publicznie profilach w mediach spolecznosciowych.