Osteoporoza, nazywana „cichym zÅ‚odziejem koÅ›ci”, to wyniszczajÄ…ca choroba, która może prowadzić do kalectwa i Å›mierci. W Polsce każdego roku dochodzi do ok. 120 tys. zÅ‚amaÅ„, których przyczynÄ… jest wÅ‚aÅ›nie ta choroba. Najgroźniejszym z nich jest zÅ‚amanie szyjki koÅ›ci udowej, w wyniku którego ok. 30 proc. chorych umiera w ciÄ…gu roku. Mimo to osteoporoza wciąż jest mocno lekceważona, a w Polsce leczeniem objÄ™tych jest tylko niecaÅ‚e 5 proc. spoÅ›ród 2 mln chorych. Lekarze wskazujÄ…, że diagnozowanie tej choroby na odpowiednio wczesnym etapie wciąż jest w Polsce problemem.
– Osteoporoza jest chorobÄ… przebiegajÄ…cÄ… bardzo skrycie i czÄ™sto lekceważonÄ…. To powoduje, że chociaż w Polsce choruje na niÄ… ok. 2 mln ludzi, to tylko 4,5 proc. przyjmuje leki – mówi agencji Newseria Biznes prof. dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska, kierownik Kliniki Wczesnego Zapalenia Stawów w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie.
Szacuje siÄ™, że na osteoporozÄ™ – uznawanÄ… przez ÅšwiatowÄ… OrganizacjÄ™ Zdrowia za jedno z gÅ‚ównych schorzeÅ„ cywilizacyjnych – w Polsce choruje okoÅ‚o 2,1 mln osób. Zdecydowana wiÄ™kszość z nich – czyli ok. 1,7 mln – to kobiety. Statystycznie na osteoporozÄ™ narażona jest co czwarta kobieta powyżej 60. roku życia i co druga, która ukoÅ„czyÅ‚a 70 lat.
– Kobiety po menopauzie, czyli w zasadzie od 50. roku życia, powinny robić badania przesiewowe, żeby sprawdzić, czy osteoporoza już siÄ™ u nich nie rozpoczyna, bo lepiej zastosować profilaktykÄ™, niż leczyć w momencie, kiedy dochodzi do zÅ‚amania. Po drugie, każda kobieta w okresie pomenopauzalnym, a zwÅ‚aszcza po 70. roku życia, która przychodzi do lekarza rodzinnego, powinna mieć zmierzony wzrost – mówi prof. dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska. – U mężczyzn osteoporoza dotyczy mniejszej części chorych. Z reguÅ‚y sÄ… to też mężczyźni po 70. roku życia, czyli u nich ta choroba rozwija siÄ™ później.
Obok wieku czynnikiem ryzyka jest też palenie papierosów i nadużywanie alkoholu, siedzÄ…cy tryb życia, niedożywienie i niedobór witaminy D. Badaniom diagnostycznym w kierunku osteoporozy powinni siÄ™ poddawać również pacjenci po przebytych chorobach nowotworowych, z zaburzeniami hormonalnymi (nadczynność tarczycy, cukrzyca), z chorobami ukÅ‚adu pokarmowego przebiegajÄ…cymi z zaburzeniami wchÅ‚aniania czy z przewlekÅ‚ymi zapalnymi chorobami reumatycznymi.
– Standardowym badaniem, które stosuje siÄ™ w celu wykrywania osteoporozy, jest badanie densytometryczne, wykonywane w dwóch lokalizacjach osiowych – w krÄ™gosÅ‚upie lÄ™dźwiowym oraz w szyjce koÅ›ci udowej – mówi dr n. med. Bożena Jaszczyk, reumatolog i kierownik poradni w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie. – Innym, nieco mniej docenianym narzÄ™dziem jest też kalkulator FRAX, który można samodzielnie znaleźć w internecie. Ten kalkulator ocenia czynniki ryzyka wystÄ…pienia osteoporozy i mamy w nim zawarte dane demograficzne, takie jak wiek, pÅ‚eć, masa ciaÅ‚a i wzrost, a także inne czynniki ryzyka, wÅ›ród których jest m.in. stosowanie niektórych leków, wiek menopauzy czy wystÄ™powanie innych chorób.
Lekarze wskazujÄ…, że najprostszym, wstÄ™pnym „badaniem przesiewowym” w kierunku osteoporozy jest też obserwowanie wÅ‚asnego ciaÅ‚a, ponieważ każdy ubytek wzrostu o minimum 4 cm może Å›wiadczyć o powolnych, kompresyjnych zÅ‚amaniach trzonów krÄ™gowych. Niestety bardzo niewielu lekarzy POZ mierzy wzrost swoim pacjentom.
– U osób – zwÅ‚aszcza kobiet w okresie pomenopauzalnym – które stwierdzÄ…, że ich wzrost zmniejszyÅ‚ siÄ™ w stosunku do tego, jaki byÅ‚ w mÅ‚odszym wieku, prawdopodobnie doszÅ‚o już do powolnej dekompresji czy zgniecenia trzonów krÄ™gowych – mówi prof. dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska.
W przebiegu osteoporozy dochodzi do postÄ™pujÄ…cego ubytku masy kostnej, który prowadzi do nadmiernej kruchoÅ›ci koÅ›ci. PoczÄ…tkowo choroba przebiega caÅ‚kiem bezboleÅ›nie, co utrudnia jej zdiagnozowanie. Dlatego też bywa nazywana „cichym zÅ‚odziejem koÅ›ci”.
– KonsekwencjÄ… niezdiagnozowanej osteoporozy sÄ… zÅ‚amania, które mogÄ… dotyczyć obwodowych odcinków koÅ›ci, jak np. zÅ‚amanie nadgarstka. Jednak groźniejsze i bardziej charakterystyczne dla osteoporozy sÄ… zÅ‚amania krÄ™gów, które czÄ™sto przebiegajÄ… bezobjawowo, a także zÅ‚amania szyjki koÅ›ci udowej nawet po niewielkim urazie – mówi dr n. med. Bożena Jaszczyk.
– Osteoporoza jest chorobÄ… postÄ™pujÄ…cÄ…. Jeżeli w odpowiednim czasie nie wÅ‚Ä…czymy leczenia, które poprawi jakość koÅ›ci, to ryzyko zÅ‚amaÅ„ jest bardzo duże – dodaje prof. dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska.
W Polsce każdego roku dochodzi do ok. 120 tys. zÅ‚amaÅ„ koÅ›ci, których przyczynÄ… jest wÅ‚aÅ›nie osteoporoza. Lekarze wskazujÄ…, że zazwyczaj jest to jeden z pierwszych sygnaÅ‚ów, które Å›wiadczÄ… o rozwijajÄ…cej siÄ™ chorobie.
Te pierwsze złamania w przebiegu osteoporozy najczęściej są niskoenergetyczne (z powodu upadku z wysokości swojego ciała). Jednak znane są też przypadki złamań w następstwie zwykłego kichnięcia, kaszlu czy podparcia się na nadgarstku.
– Jeżeli bez jakiejÅ› wiÄ™kszej siÅ‚y, wiÄ™kszego urazu, z wÅ‚asnej wysokoÅ›ci upadniemy i zÅ‚amiemy sobie np. szyjkÄ™ koÅ›ci udowej, dojdzie do zÅ‚amania krÄ™gosÅ‚upa czy do zÅ‚amania w obrÄ™bie stawów nadgarstka – to wtedy najczęściej, w 99 proc. przypadków jest to wÅ‚aÅ›nie zÅ‚amanie osteoporotyczne – mówi kierownik Kliniki Wczesnego Zapalenia Stawów w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie.
Najcięższym nastÄ™pstwem osteoporozy jest zÅ‚amanie szyjki koÅ›ci udowej. OkoÅ‚o 30 proc. chorych umiera w ciÄ…gu pierwszego roku po takim zÅ‚amaniu, a 50 proc. tych, którzy przeżyli, zmaga siÄ™ ze znacznym, czÄ™sto trwaÅ‚ym kalectwem i jest skazanych na caÅ‚kowite unieruchomienie albo uzależnione od pomocy innych osób w wykonywaniu nawet najprostszych czynnoÅ›ci.
– Jeżeli w przebiegu osteoporozy dojdzie do jednego zÅ‚amania, to ryzyko kolejnych jest bardzo duże. MaÅ‚o tego, każde kolejne zÅ‚amanie zwiÄ™ksza ryzyko zgonu o 20 proc. – mówi prof. dr hab. n. med. Brygida Kwiatkowska.
Lekarze wskazujÄ…, że wykrywanie tej choroby na odpowiednio wczesnym etapie wciąż jest w Polsce problemem. Tylko niewielki odsetek pacjentów ze zÅ‚amaniami niskoenergetycznymi trafia do poradni reumatologicznych lub poradni leczenia osteoporozy. Tymczasem każde takie zÅ‚amanie – zwÅ‚aszcza u pacjentów po 60. roku życia – powinno skutkować wykonaniem diagnostyki w kierunku osteoporozy, aby w porÄ™ zdiagnozować chorobÄ™ i nie dopuÅ›cić do kolejnych zÅ‚amaÅ„, szczególnie szyjki koÅ›ci udowej. Jednak w tej chwili tacy pacjenci zwykle trafiajÄ… do ortopedów, którzy – zamiast skierować ich na diagnostykÄ™ – zakÅ‚adajÄ… jedynie gips.
– W reumatologii mamy obecnie rozszerzony pakiet diagnostyczny, który znacznie uÅ‚atwia diagnostykÄ™ pacjentów w poradni reumatologicznej. I tutaj podobne rozwiÄ…zanie – pakiet diagnostyczny, który zagwarantowaÅ‚by kompleksowe badania w kierunku osteoporozy – przyniosÅ‚oby pacjentom ogromnÄ… korzyść, ponieważ badania, które musimy wykonać, sÄ… drogie, zwÅ‚aszcza badania obrazowe. Takie rozwiÄ…zanie z pewnoÅ›ciÄ… uÅ‚atwiÅ‚oby dostÄ™p do diagnostyki i leczenia osteoporozy – mówi dr n. med. Bożena Jaszczyk.
Brak pakietu diagnostycznego oraz niska Å›wiadomość lekarzy i samych pacjentów to niejedyne mankamenty. W Polsce sÄ… nim także kolejki do specjalistów, ponieważ czas oczekiwania na wizytÄ™ w poradni leczenia osteoporozy siÄ™ga nawet szeÅ›ciu miesiÄ™cy.
– W leczeniu osteoporozy standardowo stosujemy leki należące do grupy leków antyresorpcyjnych, których mechanizm dziaÅ‚ania polega na hamowaniu komórek odpowiedzialnych za degradacjÄ™ koÅ›ci. Dodatkowo stosujemy też preparaty pomocnicze, takie jak witaminÄ™ D3 oraz jej pochodne oraz sole wapnia – tÅ‚umaczy kierownik poradni w Narodowym Instytucie Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji w Warszawie. – W Polsce preparaty antyresorpcyjne sÄ… dostÄ™pne. Polscy pacjenci nie majÄ… natomiast dostÄ™pu do leków o innym mechanizmie dziaÅ‚ania, tzn. do leków anabolicznych, które wzmagajÄ… tworzenie koÅ›ci.
Stosowane obecnie terapie jedynie hamujÄ… proces utraty masy kostnej. Dodatkowo leki antyresorpcyjne (bisfosfoniany), które sÄ… najczęściej wykorzystywane w leczeniu osteoporozy, nie zabezpieczajÄ… przed wystÄ…pieniem kolejnego zÅ‚amania najciężej chorych pacjentów. Problemem jest ich wolniejsze dziaÅ‚anie, które powoduje, że umocnienie struktury koÅ›ci nastÄ™puje dopiero po 12 miesiÄ…cach.
Pacjenci z bardzo wysokim ryzykiem wystąpienia złamań osteoporotycznych to osoby z bardzo niską gęstością mineralną kości lub po przebytym złamaniu niskoenergetycznym. Bardzo wysokie ryzyko wystąpienia złamań osteoporotycznych może prowadzić do ciężkiej osteoporozy, skutkującej niepełnosprawnością lub zagrażającej życiu pacjenta. Pacjenci z osteoporozą z grupy bardzo wysokiego ryzyka złamań mogą wymagać zastosowania sekwencyjnego leczenia.
Na rynku sÄ… już jednak dostÄ™pne nowoczesne terapie, które dziaÅ‚ajÄ… dwukierunkowo – wzmagajÄ…c procesy koÅ›ciotworzenia i jednoczeÅ›nie zmniejszajÄ…c resorpcjÄ™ koÅ›ci, dziÄ™ki czemu poprawia siÄ™ ich struktura i wytrzymaÅ‚ość. Jednak polscy pacjenci chorzy na osteoporozÄ™ z grupy bardzo wysokiego ryzyka zÅ‚amaÅ„ na razie nie majÄ… do nich dostÄ™pu.
