W polskim systemie refundacji od stycznia br. zaszÅ‚y ważne zmiany dotyczÄ…ce terapii CPAP w obturacyjnym bezdechu sennym (OBS). JednÄ… z nich jest to, że pacjenci uzyskali możliwość czÄ™stszego, bo co póÅ‚ roku, ubiegania siÄ™ o refundacjÄ™ maski niezbÄ™dnej do takiej terapii. To istotna zmiana dla osób cierpiÄ…cych na OBS, których jest w Polsce nawet kilka milionów. WiÄ™kszość z nich pozostaje jednak niezdiagnozowana i nieÅ›wiadoma groźnych konsekwencji nieleczonego bezdechu sennego. W dÅ‚uższej perspektywie brak leczenia może prowadzić m.in. do poważnych schorzeÅ„ kardiologicznych.
– Bezdech senny to jedno z najczÄ™stszych schorzeÅ„ ukÅ‚adu oddechowego, zaraz po astmie. WystÄ™puje Å›rednio u ok. 4 proc. mężczyzn i 2 proc. kobiet. Charakteryzuje siÄ™ powtarzajÄ…cymi epizodami zamkniÄ™cia górnych dróg oddechowych na poziomie gardÅ‚a, co powoduje różnorodne nastÄ™pstwa zwiÄ…zane gÅ‚ównie z zaburzeniami snu, niedotlenieniem i hipoksemiÄ… – mówi agencji Newseria Biznes dr Grzegorz KnapiÅ„ski, pulmonolog, internista w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w ChÄ™cinach.
Przerwy w oddychaniu to efekt zwężenia lub zamkniÄ™cia Å›wiatÅ‚a górnych dróg oddechowych, do którego dochodzi najczęściej w wyniku rozluźnienia i zwiotczenia mięśni gardÅ‚a podczas snu. Gdy organizm odczuwa brak dopÅ‚ywu powietrza do pÅ‚uc, zarzÄ…dza gwaÅ‚townÄ… „mobilizacjÄ™”, która prowadzi do częściowego wybudzenia. Takie cykle zatrzymania i wznowienia oddychania, które mogÄ… siÄ™ powtarzać nawet kilkaset razy w ciÄ…gu nocy, prowadzÄ… do niedotlenienia i mocno obciążajÄ… organizm. CzÄ™stym symptomem OBS jest również gÅ‚oÅ›ne chrapanie, uciążliwe z kolei dla partnerów i wspóÅ‚domowników osoby cierpiÄ…cej na to schorzenie. Noc źle przespana z powodu bezdechu sennego w dzieÅ„ skutkuje zmÄ™czeniem, rozdrażnieniem, problemami z koncentracjÄ… czy bólami gÅ‚owy. Osoby cierpiÄ…ce na to schorzenie czÄ™sto budzÄ… siÄ™ bardziej zmÄ™czone, niż kiedy kÅ‚adÅ‚y siÄ™ spać.
– Szacujemy, że w Polsce jest nawet 2,5 mln osób chorych na obturacyjny bezdech senny i aż 80 proc. z tych osób albo i wiÄ™cej nie jest zdiagnozowanych, czasami nie jest w ogóle nawet Å›wiadomych tego problemu – mówi MichaÅ‚ Grzybowski, prezes Philips Polska, producenta urzÄ…dzeÅ„ do terapii CPAP. – Nieleczony bezdech senny przyczynia siÄ™ do rozwoju innych schorzeÅ„, m.in. kardiologicznych, i wpÅ‚ywa niekorzystnie na pacjentów, którzy sÄ… obarczeni ryzykiem cukrzycowym.
Lekarze zwracajÄ… uwagÄ™, że nie wolno bagatelizować nawet najmniejszych potencjalnych symptomów bezdechu sennego takich jak chrapanie czy odczuwanie niewielkiego zmÄ™czenia w ciÄ…gu dnia. Procesy zachodzÄ…ce w organizmie chorego mogÄ… bowiem prowadzić do poważniejszych problemów ze zdrowiem, w tym np. zaburzeÅ„ rytmu serca czy nadciÅ›nienia.
– Te cyklicznie powtarzajÄ…ce siÄ™ w nocy zaburzenia czy spÅ‚ycenia oddechu powodujÄ… przede wszystkim to, że pacjent ma nieefektywny sen, czÄ™sto siÄ™ wybudza, a to wpÅ‚ywa na ukÅ‚ad sercowo-naczyniowy, powoduje napiÄ™cie ukÅ‚adu wspóÅ‚czulnego, co z kolei skutkuje wzrostem ciÅ›nienia, zaburzeniami rytmu serca, zaburzeniami przewodzenia, bradykardiÄ… czy tachykardiami – wyjaÅ›nia dr n. med. Karolina Simionescu, kardiolożka z GórnoÅ›lÄ…skiego OÅ›rodka Kardiologii.
U pacjentów ze schorzeniami kardiologicznymi takimi jak niewydolność serca czy choroba niedokrwienna serca bezdech senny bÄ™dzie nasilać ich przebieg.
– W ciężkiej postaci bezdechu sennego niejednokrotnie spotykamy siÄ™ z bradykardiÄ…, do której dochodzi w czasie snu. Dlatego prawidÅ‚owe leczenie i rozpoznanie bezdechu sennego stwarza pacjentowi szansÄ™ na redukcjÄ™ zaburzeÅ„ rytmu serca, kontrolÄ™ ciÅ›nienia, ale może też ustrzec go przed niepotrzebnymi procedurami, takimi jak wszczepienie rozrusznika. My, leczÄ…c pacjenta, niwelujemy bradykardiÄ™ i nie mamy potrzeby wszczepienia tego rozrusznika – mówi dr n. med. Karolina Simionescu.
Jak podkreÅ›la, bezdech senny można podejrzewać m.in. u pacjentów z nadciÅ›nieniem, którego nie można kontrolować mimo podawania kilku leków. W grupie ryzyka wystÄ™powania OBS sÄ… również osoby chore na cukrzycÄ™, z dużym obwodem szyi czy też znacznÄ… nadwagÄ… lub otyÅ‚oÅ›ciÄ….
Standardowa diagnostyka bezdechu sennego polega na badaniu polisomnograficznym, które wiąże siÄ™ z caÅ‚onocnym pobytem w placówce medycznej. Ze wzglÄ™du na ograniczonÄ… liczbÄ™ tzw. laboratoriów snu, specjalizujÄ…cych siÄ™ w diagnostyce zaburzeÅ„ snu, pacjenci czÄ™sto muszÄ… czekać na takie badanie miesiÄ…cami.
Coraz popularniejszÄ… alternatywÄ… jest jednak domowa diagnostyka bazujÄ…ca na badaniach poligraficznych.
– Pacjent może spać ze specjalnym urzÄ…dzeniem we wÅ‚asnym Å‚óżku, co oczywiÅ›cie zwiÄ™ksza komfort, ale również wiarygodność samego badania. Może zaÅ‚ożyć je samodzielnie, w razie potrzeby przy wsparciu personelu medycznego, który telefonicznie może udzielić mu wskazówek – mówi MichaÅ‚ Grzybowski.
Tak zwanym złotym standardem w leczeniu bezdechu sennego jest terapia CPAP. Jej pozytywne efekty często są zauważalne już na samym początku leczenia.
– Generalnie ta terapia polega na wtÅ‚aczaniu powietrza w drogi oddechowe i ma na celu utrzymać drożność, spneumatyzować pewien odcinek gardÅ‚a, na którym dochodzi do zamkniÄ™cia górnych dróg oddechowych, spowodować, że pacjent w nocy może swobodnie oddychać – mówi dr Grzegorz KnapiÅ„ski.
Zestaw do terapii CPAP skÅ‚ada siÄ™ z aparatu pompujÄ…cego powietrze i maski mocowanej na nos i usta lub caÅ‚Ä… twarz, poÅ‚Ä…czonych elastycznÄ… rurkÄ…. Terapia z jego wykorzystaniem eliminuje wystÄ™powanie epizodów bezdechu poprzez dostarczanie powietrza pod ciÅ›nieniem, którego wartość jest ustalana przez lekarza indywidualnie dla każdego pacjenta w zależnoÅ›ci od stopnia ciężkoÅ›ci choroby.
– Po rozpoznaniu pacjenta należy zakwalifikować do leczenia CPAP, czyli nastÄ™puje tzw. miareczkowanie. Zwykle w warunkach szpitalnych przyjmuje siÄ™ pacjenta na dwie, trzy noce i w warunkach szpitalnych sprawdza siÄ™ jego akceptacjÄ™ maski, jak sobie daje radÄ™ pacjent w nocy, czy on może spać w takiej maseczce, czy akceptuje tÄ™ terapiÄ™ i czy jest ona skuteczna dla pacjenta – wyjaÅ›nia pulmonolog. – Po uzyskaniu pozytywnej odpowiedzi na tÄ™ terapiÄ™ jest przygotowywana karta wypisowa i promesa.
– CPAP jest sprawdzonÄ… terapiÄ… bezdechu sennego, a urzÄ…dzenia typu CPAP przeszÅ‚y znacznÄ… modyfikacjÄ™. KiedyÅ› wyglÄ…daÅ‚y jak dość duże respiratory, a teraz sÄ… znacznie mniejsze, lżejsze, w zasadzie sÄ… już urzÄ…dzeniami przenoÅ›nymi, a dziÄ™ki algorytmom ta terapia jest Å‚atwiejsza i przyjemniejsza dla pacjenta. EwolucjÄ™ przeszÅ‚y też same maski. Teraz sÄ… one znacznie bardziej komfortowe, umożliwiajÄ… spanie prawie w każdej pozycji i Å‚atwiej można dopasować je do ksztaÅ‚tu twarzy pacjenta – wyjaÅ›nia MichaÅ‚ Grzybowski.
Znaczne usprawnienie i unowoczeÅ›nienie terapii przynosi rozwój rozwiÄ…zaÅ„ telemedycznych.
– Pacjenci poddani terapii CPAP mogÄ… teraz zdalnie przekazywać dane swojemu lekarzowi prowadzÄ…cemu i w zasadzie nie muszÄ… w tym celu nic robić, ponieważ urzÄ…dzenie robi to za nich. Dodatkowo sami mogÄ… być zaangażowani w swój proces leczenia, mogÄ… monitorować swój progres poprzez aplikacje dostarczane przez producentów sprzÄ™tu – mówi prezes Philips Polska.
Leczenie bezdechu sennego metodÄ… CPAP podlega refundacji Narodowego Funduszu Zdrowia. Od stycznia tego roku zaszÅ‚a w tym zakresie ważna dla pacjentów zmiana. Aparat i maska, która bezpoÅ›rednio przylega do twarzy i której żywotność jest dużo krótsza, zostaÅ‚y rozdzielone w procesie refundacji. Refundacja na aparat (w wysokoÅ›ci 2100 zÅ‚ dla dziecka lub 1890 zÅ‚ dla dorosÅ‚ego, przy 10-proc. wkÅ‚adzie wÅ‚asnym) jest przyznawana raz na pięć lat, natomiast w przypadku maski refundacja (w wysokoÅ›ci 200 zÅ‚ lub 180 zÅ‚) przysÅ‚uguje raz na sześć miesiÄ™cy, zgodnie z zaleceniami lekarzy. Przy czym po zlecenie refundacyjne pacjent niekoniecznie musi czekać w dÅ‚ugiej kolejce do pulmonologa.
– W tej chwili, po nowelizacji ustawy, receptÄ™ na refundacjÄ™, czyli tzw. promesÄ™, może wypisać szeÅ›ciu lekarzy, czyli kardiolog, neurolog, laryngolog, internista, geriatra i pediatra – tÅ‚umaczy dr Grzegorz KnapiÅ„ski. – DodatkowÄ… nowoÅ›ciÄ… jest też to, że raz na pięć lat pojawiÅ‚a siÄ™ możliwość refundacji przeglÄ…du, czyli serwisu urzÄ…dzenia CPAP.
– RzÄ…dy poszczególnych krajów coraz częściej widzÄ… problemy, które sÄ… wywoÅ‚ane bezdechem sennym, i modyfikujÄ… swoje systemy refundacyjne. Wynika to ze wzglÄ™dów zarówno zdrowotnych, jak i ekonomicznych. W Stanach Zjednoczonych w 2016 roku zostaÅ‚a przeprowadzona analiza, z której wynikaÅ‚o, że koszty nieleczonego bezdechu sennego w USA to okoÅ‚o 150 mld dol. rocznie, z czego 100 mld można by zaoszczÄ™dzić, gdyby pacjenci byli poddawani tej terapii CPAP – podkreÅ›la prezes Philips Polska. – Nieleczony bezdech senny niestety przyczynia siÄ™ do rozwoju również innych schorzeÅ„, tak że obciążenie systemu ochrony zdrowia wynikajÄ…ce z nieleczonego bezdechu sennego również jest znaczÄ…ce.
