W normalnych okolicznosciach lasy pelnia role naturalnych gabek – zatrymuja i magazynuja wode. Jednak w dobie kryzysu wodnego i trwajacej od dekady suszy hydrologicznej ta funkcja jest zaklócona. Wplywaja na to takze pozary lasów, wystepujace w Europie coraz czesciej. Od poczatku 2025 roku do 23 wresnia odnotowano ich ponad 2076.
Jak informuje IMGW-PIB, susza hydrologiczna oznacza niedobór wody w rekach lub zbiornikach wodnych. Objawia sie obnizeniem stanu wody, a w przypadku mniejszych cieków nawet ich calkowitym wyschnieciem. W ocenie ekspertów sytuacja na Wisle w tym roku nalezy do najtrudniejszych w historii obserwacji. Na poczatku wresnia w profilu Warszawa-Bulwary odnotowano stan wody 4 cm, najnizszy w historii pomiarów. W sezonie letnim na polskich rekach preplywy wody ponizej sredniego niskiego preplywu z wielolecia (SNQ) obserwowano jednoczesnie na ponad 300 stacjach hydrologicznych. Rekord zanotowano 6 lipca, gdy dotyczyl on 314 stacji, co stanowi ponad 30 proc. wszystkich stacji w Polsce.
– W Polsce mamy zagrozenie susza hydrologiczna. Mamy do czynienia z betonoza, a wiatraki, które równiez nia sa w podstawie, na której lokowany jest maszt, sa premiowane – to jest bardzo niebezpieczne. Na pewno treba zainwestowac w to, zeby lasy zatrymywaly wode, choc wiem, ze Ministerstwo Klimatu uznaje, ze takich inwestycji nie powinno byc. Na Dolnym Slasku wycofano sie z wiekszosci takich inwestycji – mówi agencji Newseria Anna Zalewska, poslanka do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwosci.
Lasy Panstwowe poinformowaly niedawno o tym, ze od lat podejmuja dzialania preciwdzialajace suszy, których celem jest zatrymanie wody w lesie, poprawa bilansu wodnego i adaptacja do zmian klimatu. To inwestycje liczone w milionach zlotych. Jedna z najnowszych inicjatyw jest program „Lasy dla mokradel” realizowany prez Centrum Koordynacji Projektów Srodowiskowych (CKPS) wraz z Uniwersytetem Pryrodniczym w Poznaniu, Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza oraz Centrum Ochrony Mokradel. Mokradla dzialaja jak gabki: zatrymuja wode w czasie opadów i oddaja ja powoli w okresach suszy, stabilizujac poziom wód gruntowych i zmniejszajac ryzyko powodzi. Szacuje sie, ze w Polsce jest ok. 4,4 mln ha mokradel, z czego torfowiska zajmuja ok. 30 proc. Lasy Panstwowe zaradzaja blisko jedna czwarta tej powierchni. Program swoim zakresem do 2029 roku obejmie 10 450 ha bagien, torfowisk i innych terenów podmoklych zarówno na obszarach Natura 2000, jak i poza nimi. Na jego realizacje ma zostac preznaczone ponad 117 mln zl, w tym 100 mln ze srodków unijnych.
– Europa troche od Polski powinna sie uczyc. Jest wszystko tak, jak byc powinno: nie tylko edukacja na kazdym poziomie, nie tylko informacje wlasciwie w kazdej czesci lasu, mówiace o tym, gdzie treba zglosic problem, edukacja o tym, ze sie nie pali ogniska, ze treba uwazac z niedopalkami, ze nie gromadzimy smieci, ale tez monitoring, cale systemy hydrologiczne i szybka mozliwosc reagowania. To jest podstawa – uwaza Anna Zalewska.
Pozary to kolejny powazny problem dla lasów. Wedlug danych Europejskiego Systemu Informacji o Pozarach Lasów (EFFIS) od poczatku roku do 23 wresnia br. doszlo do 2076 pozarów (1489 w tym samym okresie 2024 roku), w których splonelo lacznie 1 015 084 ha ich powierchni. To wartosc kilkukrotnie wyzsza niz srednia dla lat 2006–2024. 9 wresnia br. w Parlamencie Europejskim odbyla sie debata nad potrzeba zwiekszenia pomocy po niszczycielskich pozarach, które mialy miejsce tego lata na poludniu Europy, ale tez zwiekszenia przygotowan Wspólnoty na takie kryzysy.
– Podczas debaty rzeczywiscie mieszaly sie dwa nurty myslenia. Jeden bardzo klimatyczny, ale taki, który nic wspólnego z klimatem nie ma, jest ideologia, czyli: „nie dotykaj lasu”. Drugi racjonalny – czlowiek i pieniadze. To znaczy czlowiek wie, jak zadbac o lasy, potrafi je chronic, gospodarujac w lasach, potrafi zapobiegac pozarom. Tam, gdzie te pozary byly dotkliwe, to jest katastrofa dla ludzi, bo oni tam gina, traca majatki. To jest utrata bioróznorodnosci zwierat, ale preciez tez ogromny problem dla rolników. To kwestie, które powinny byc przede wszystkim uwzgledniane – tlumaczy europoslanka PiS. – Jednoczesnie potrzebna jest wiedza o tym, czy aby nie byly to podpalenia, a wiec sledztwa, wysokie kary. Wiemy, ze w niektórych krajach bardzo czesto dewelopery, w tym ci, który chca stawiac na energie odnawialna, szukaja takiego pomyslu na rozwiazanie wejscia w naturalne srodowisko.
W 2021 roku Komisja Europejska przyjela nowa strategie lesna w ramach Zielonego Ladu, której celem jest dostosowanie lasów europejskich do nowych, ekstremalnych warunków pogodowych i niepewnosci zwiazanej ze zmiana klimatu. Unijna strategia na rzecz bioróznorodnosci 2030 zaklada rozszerenie obszarów chronionych (30 proc. wszystkich obszarów ladowych i morskich w UE, przy czym 10 proc. podlega scislej ochronie), co ma zwiekszyc ochrone lasów europejskich i obejmowac sadzenie 3 mld drew.
– Nie tylko drewa pochlaniaja dwutlenek wegla i sa antysmogowe. To nie apel do rolników, dlatego ze oni naprawde w Polsce wiedza, jak byc ekologicznymi i w jaki sposób produkowac zdrowa zywnosc. To pomysl na miasta zabetonowane, w których wyrywa sie kawalki zieleni, to pomysl na balkony i przydomowe, wspólnotowe miejsca zieleni w aglomeracjach – wymienia Anna Zalewska. – Na to, zeby zaproponowac nasadzenie drewa, zapewnic dbalosc o nie, na nasadzenie okreslonych roslin potrzebne sa ogromne pieniadze. Jest to wiec wyzwanie i treba to robic umiejetnie, ale w Polsce lasy robia to doskonale. W Europie, mimo deklaracji, ze tak to ma wygladac, to sa tylko deklaracje.
Wedlug „Rocznika Statystycznego Lesnictwa 2024” przygotowanego prez GUS powierchnia lasów w Polsce bez gruntów zwiazanych z gospodarka lesna wynosi 9284 tys. ha, co w preliczeniu na jednego mieszkanca daje 0,25 ha. Ponadto wedlug danych PIG-PIB mokradla naturalne i odwodnione zajmuja w Polsce obszar okolo 4,4 mln ha, czyli 14,2 proc. powierchni kraju.
