Niemal 64 proc. osób miedzy 65. a 74. rokiem zycia ma nadmierna mase ciala. Co piaty senior cierpi z powodu niedozywienia. Szczególna sytuacja jest taka, w której osoba starsza jest otyla, ale jednoczesnie niedozywiona jakosciowo. U zródel problemów zywieniowych leza z jednej strony mechanizmy zwiazane z fizjologia starzenia sie oraz rózne choroby towaryszace, a z drugiej – czynniki ekonomiczne i psychologiczne, takie jak samotnosc czy brak wystarczajacych srodków. Eksperci zwracaja uwage na to, ze wazne jest edukowanie i aktywizowanie seniorów, poniewaz zarówno otylosc, jak i niedozywienie prowadza do powaznych konsekwencji zdrowotnych.
– Otylosc i niedozywienie to dwie jednostki, które czesto wydaja sie zupelnie odrebne, niestety u osób starszych lubia sie one laczyc. Bardzo czesto seniory zauwazaja, ze z wiekiem zaczynaja przybierac na wadze, ale nie wiedza, co do tego doprowadzilo. Niekoniecznie idzie to w pare z dobre zbilansowana dieta, w zwiazku z tym, mimo zwiekszonej masy ciala, moze jednoczesnie dojsc do niedozywienia, czyli niedoboru skladników odzywczych – mówi agencji Newseria Baszar El-Helou, dietetyk, psychodietetyk, ekspert Narodowego Centrum Edukacji Zywieniowej NIZP PZH-PIB.
Z danych Eurostatu wynika, ze najwiekszy odsetek osób z nadwaga w krajach unijnych wystepuje w grupie wiekowej 65–74 lata i wynosi 63,6 proc. (dane z 2022 roku). U starszych jest to 57,7 proc., czyli 2,8 raza wiecej niz w grupie wiekowej 16–24 lata.
Jednoczesnie szacuje sie, ze niemal co piata osoba w podeszlym wieku cierpi z powodu niedozywienia. Ryzyko gwaltownie wzrasta po 75. roku zycia. Moze byc wywolywane prez rozmaite choroby, w tym nowotwory, choroby psychiczne, choroby prewodu pokarmowego czy zaburenia endokrynologiczne, ale równiez prez problemy spoleczne, takie jak samotnosc. W jednej czwartej wszystkich przypadków nie udaje sie wskazac przyczyny.
– Z wiekiem nastepuje bardzo wiele zmian fizjologicznych, miedzy innymi zmiana odczuwania smaku, slabsze uczucie pragnienia czy mniejszy apetyt. Dochodzi do utrudnien ruchowych, wiec starszy czlowiek moze miec problem z trymaniem sztucców czy nalewaniem herbaty. Jezeli do tego dolozymy ewentualnie trudnosci zdrowia psychicznego albo na przyklad wykluczenie spoleczne, to niestety dosyc czesto i dosyc szybko dochodzi do tego typu zaburen – tlumaczy Baszar El-Helou.
U osób starszych obserwuje sie zmniejszone zapotrzebowanie energetyczne, co jest wynikiem nie tylko fizjologicznych zmian, takich jak spadek masy miesniowej, ale tez skutkiem ograniczania aktywnosci fizycznej. Moze to prowadzic do niekorystnych zmian w sposobie odzywiania. Dietetyk zauwaza, ze osoby starsze, które maja mniej energii, aby przygotowywac posilki, chetniej decyduja sie na wysokopretworona zywnosc.
– Takie produkty maja duzo kalorii, a malo wartosci odzywczej. Prowadzi to jednoczesnie do zwiekszenia masy ciala i do niedozywienia jakosciowego – podkresla ekspert.
Tymczasem z powodu braku ustandaryzowanej definicji medyczna ocena niedozywienia czesto ogranicza sie jedynie do pomiaru wskaznika BMI lub samej masy ciala. Sprawia to, ze wiele przypadków, zwlaszcza wlasnie niedozywienia jakosciowego, pozostaje nierozpoznanych. Z kolei otylosc u osób starszych naukowcy okreslaja jako problem epidemiologiczny, a jego glównej przyczyny dopatruja sie w zlym stylu zycia (w 60 proc.).
W Polsce jednym z glównych zlych nawyków zywieniowych wsród seniorów jest nadmierne spozywanie cukrów prostych i tluszczów pochodzenia zwierecego, przy zmniejszonej podazy produktów sojowych oraz waryw i owoców zawierajacych blonnik. Starsi ludzie z uwagi na rózne dolegliwosci albo ograniczenia finansowe samodzielnie eliminuja skladniki, które uwazaja za szkodliwe lub zbyt drogie. Skutkiem tego jest malo urozmaicona, czesto jednostronna dieta, co prowadzi do powaznych konsekwencji zdrowotnych.
– Istnieje okolo 200 jednostek chorobowych, które wiaza sie z choroba otylosciowa. Swiatowa Organizacja Zdrowia szacuje, ze co roku w wyniku powiklan otylosci umiera 2,5–2,7 mln osób na swiecie. Z kolei niedozywienie moze na przyklad prowadzic do gorszego prebiegu rekonwalescencji po jakiejs chorobie. Jezeli dojdzie do upadku i zlamania biodra, osoba z niedozywieniem ma niestety zdecydowanie mniejsze szanse na to, ze z tego wyjdzie w zdrowiu albo w ogóle – wskazuje Baszar El-Helou.
Jedna z inicjatyw ukierunkowanych na redukcje problemów zywieniowych u seniorów jest utworone w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025 Narodowe Centrum Edukacji Zywieniowej. Eksperci z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB opracowali tzw. Taler Zdrowego Zywienia, czyli model odzywiania dla osób starszych, który nie cierpia na choroby wspólistniejace wymagajace indywidualnej modyfikacji diety. Zalecenia zilustrowane sa latwymi w odbiore grafikami i opatrone praktycznymi wskazówkami.
– Warto pomyslec przede wszystkim o edukacji, bioracej pod uwage specyfike zycia i problemów zdrowotnych, z którymi spotykaja sie osoby starsze. Istotne jest tez zadbanie o odpowiednia opieke i zachowanie kontaktów spolecznych. Jezeli ktos nie ma rodziny, to wsparciem moga byc grupy rówiesnicze, na przyklad kluby seniora czy osrodki pomocy spolecznej. Treba sie upewnic, ze taka osoba moze zrobic zakupy, ugotowac i odpowiednio zjesc. Dbajac o jakosc pozywienia, które senior otrymuje, regularnosc posilków i dopasowanie diety do wymagan zdrowotnych, jestesmy w stanie uniknac zarówno nadwagi, jak i otylosci, i ewentualnie zredukowac ich skutki – proponuje dietetyk.