SpóÅ‚ka PolTREG jest w trakcie intensywnych prac przygotowawczych i w perspektywie kilku miesiÄ™cy planuje rozpocząć cztery badania kliniczne w leczeniu cukrzycy typu 1 i stwardnienia rozsianego, stanowiÄ…ce kluczowe etapy w rozwoju flagowych terapii spóÅ‚ki. Dotychczas zgromadzony przez PolTREG na etapie badaÅ„ przedklinicznych i klinicznych mocny pakiet danych oraz fakt, że terapia TREG jest już stosowana eksperymentalnie w ramach wyjÄ…tku szpitalnego, potwierdzajÄ… ogromny potencjaÅ‚ tej metody. SpóÅ‚ka, która powstaÅ‚a jako spin-off GdaÅ„skiego Uniwersytetu Medycznego, jest pierwszÄ… na Å›wiecie, która wykorzystaÅ‚a limfocyty T regulatorowe w leczeniu czÅ‚owieka.
– Limfocyty T regulatorowe to bardzo maÅ‚a populacja limfocytów w naszym ukÅ‚adzie odpornoÅ›ciowym, które peÅ‚niÄ… rolÄ™ kontrolera. StosujÄ…c analogiÄ™ z armiÄ…, moglibyÅ›my powiedzieć, że to jest rodzaj żandarmerii czy policji, która pilnuje, żeby nasza armia walczyÅ‚a z przeciwnikiem, z bakteriami, chroniÅ‚a nas przed atakujÄ…cymi nas patogenami, a nie niszczyÅ‚a naszych wÅ‚asnych tkanek. DziÄ™ki temu, że posiadamy w naszym ukÅ‚adzie odpornoÅ›ciowym komórki regulatorowe, u wiÄ™kszoÅ›ci z nas nie dochodzi do rozwoju chorób autoimmunologicznych. Niestety również z drugiej strony, kiedy tych komórek brakuje, to takie choroby siÄ™ rozwijajÄ… – wyjaÅ›nia w rozmowie z agencjÄ… Newseria Innowacje prof. dr hab. n. med. Piotr Trzonkowski, prezes zarzÄ…du, wspóÅ‚zaÅ‚ożyciel i akcjonariusz PolTREG SA.
Naukowcy z GdaÅ„ska od blisko 20 lat badajÄ… i wykorzystujÄ… komórki T regulatorowe do leczenia pacjentów.
– Potrafimy wyizolować te komórki z krwi i namnożyć do bardzo dużych iloÅ›ci, których używamy do leczenia pacjentów. W tej chwili nasze badania skupiajÄ… siÄ™ na trzech chorobach. ZaczÄ™liÅ›my od choroby, która siÄ™ nazywa przeszczep przeciw gospodarzowi po przeszczepie szpiku. Potem w dużej mierze skupiliÅ›my siÄ™ przede wszystkim na leczeniu cukrzycy typu I u dzieci i leczeniu stwardnienia rozsianego. JesteÅ›my już w fazie badaÅ„ klinicznych – informuje prof. Piotr Trzonkowski. – ByliÅ›my pierwsi na Å›wiecie, którzy te komórki wykorzystali w leczeniu czÅ‚owieka. JeÅ›li chodzi o zaawansowanie badaÅ„ klinicznych, jesteÅ›my najdalej, jeÅ›li chodzi o i badania uniwersyteckie, i badania komercyjne na Å›wiecie.
Najbardziej zaawansowane badania dotyczÄ… leczenia cukrzycy typu 1. W maju br. spóÅ‚ka otrzymaÅ‚a od Europejskiej Agencji Leków (EMA) potwierdzenie sposobu produkcji preparatu limfocytów T regulatorowych dla pacjentów z tÄ… chorobÄ…. To pozwoliÅ‚o na rozpoczÄ™cie planowania kolejnego etapu badaÅ„ klinicznych, które bÄ™dÄ… miaÅ‚y charakter wielooÅ›rodkowy. Oznacza to, że pacjenci uczestniczÄ…cy w badaniach nie bÄ™dÄ… musieli podróżować do siedziby spóÅ‚ki do GdaÅ„ska, dziÄ™ki czemu terapia bÄ™dzie mogÅ‚a dotrzeć do wiÄ™kszego grona. Plan badaÅ„ klinicznych zostaÅ‚ zaakceptowany przez Komitet Pediatryczny EMA.
– Obserwujemy w Polsce i na Å›wiecie znamienny wzrost zachorowaÅ„ na cukrzycÄ™ typu 1. PodstawowÄ… metodÄ… w leczeniu tej choroby jest obecnie standardowa terapia insulinÄ… (peny, pompa), plus leczenie dietetyczne i odpowiednio dopasowany do pacjenta wysiÅ‚ek fizyczny – mówi prof. zw. dr hab. n. med. Artur Bossowski, kierownik Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii z PododziaÅ‚em Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w BiaÅ‚ymstoku. – Terapia komórkami T regulatorowymi w leczeniu cukrzycy typu 1 skutkuje przede wszystkim tym, że hamuje proces uszkodzenia wysp B trzustkowych oraz zmniejsza zapotrzebowanie na insulinÄ™ dobowÄ…. Uważam, że terapia, którÄ… rozwija PolTREG, jest bardzo przyszÅ‚oÅ›ciowa i powinniÅ›my podejmować takie wyzwania, ponieważ rozwój medycyny jest w tej chwili tak dynamiczny, że musimy zwracać uwagÄ™ na nowe możliwoÅ›ci leczenia lub nowe sposoby zapobiegania wystÄ…pieniu chorób cywilizacyjnych, którÄ… jest m.in. cukrzyca typu 1.
– DziÅ› paradoks tkwi w tym, że jesteÅ›my w stanie bardzo wczeÅ›nie zdiagnozować dzieci z cukrzycÄ… typu 1, nawet jeszcze przed pierwszymi objawami, ale nie jesteÅ›my w stanie zaoferować tym dzieciom wÅ‚aÅ›ciwie niczego poza czekaniem na pierwsze objawy i poza tym, że bÄ™dÄ… tej insuliny potrzebowaÅ‚y. Nasza terapia jest takÄ… nadziejÄ…, że jeżeli zastosujemy jÄ… wczeÅ›nie, to być może te dzieci, mimo że bÄ™dÄ… chore, nigdy tej insuliny nie bÄ™dÄ… potrzebowaÅ‚y albo bÄ™dÄ… potrzebowaÅ‚y jej bardzo maÅ‚o. Być może bÄ™dzie to pierwszy lek, który zostanie zarejestrowany w Europie jako lek, który bÄ™dzie zatrzymywaÅ‚ chorobÄ™, a nie tylko leczyÅ‚ jej skutki, tak jak w przypadku insuliny – wyjaÅ›nia prezes zarzÄ…du w PolTREG.
– Od niedawna prowadzimy również badania przesiewowe u dzieci we wspóÅ‚pracy z FIRS Lab w Cardiff, UK, u których wystÄ™puje ryzyko zachorowania na cukrzycÄ™ typu 1 wynikajÄ…ce z tego, że chorujÄ… na cukrzycÄ™ czÅ‚onkowie ich rodzin. Jeżeli pacjent zostanie stosunkowo wczeÅ›niej zdiagnozowany, że ma potencjalne ryzyko rozwoju cukrzycy, zastosujemy jednoczeÅ›nie odpowiedniÄ… dietÄ™ z niskim indeksem glikemicznym i dopasowanÄ… aktywność fizycznÄ…, która bÄ™dzie wpÅ‚ywaÅ‚a na odporność pacjenta, a z drugiej strony podejmiemy siÄ™ terapii komórkami T regulatorowymi, to daje to nowe możliwoÅ›ci i może uchronić przed cukrzycÄ… lub zahamować jej rozwój – mówi prof. Artur Bossowski.
SpóÅ‚ka PolTREG planuje w pierwszej kolejnoÅ›ci rozpocząć badania kliniczne fazy I/II polegajÄ…ce na identyfikacji i leczeniu w okresie przedobjawowym osób obarczonych ryzykiem zachorowania na cukrzycÄ™ typu 1, a nastÄ™pnie dwa badania kliniczne fazy I/IIa w leczeniu stwardnienia rozsianego (w odmianach PPMS i RRMS). Na przyszÅ‚y rok planowane jest także rozpoczÄ™cie badania klinicznego fazy II/III w leczeniu pacjentów ze Å›wieżo zdiagnozowanÄ… cukrzycÄ… typu 1.
– Oprócz badaÅ„ klinicznych już dzisiaj oferujemy tzw. wczesny dostÄ™p. Pacjent może uzyskać to leczenie w ramach tzw. wyjÄ…tku szpitalnego w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w GdaÅ„sku, natomiast jest to taki bajpas – w zwiÄ…zku z tym, że mamy bardzo duże zainteresowanie, nie wszystkich pacjentów jesteÅ›my w stanie wÅ‚Ä…czyć do badaÅ„ klinicznych, i wtedy wÅ‚aÅ›nie oferujemy ten wyjÄ…tek szpitalny – mówi prof. Piotr Trzonkowski.
WÅ‚aÅ›ciwÄ… podaż preparatów do leczenia pacjentów zrekrutowanych do badaÅ„ ma zapewnić centrum badawczo-rozwojowe, które zostanie otwarte w przyszÅ‚ym roku. DziÄ™ki niemu PolTREG bÄ™dzie w stanie dziesiÄ™ciokrotnie zwiÄ™kszyć produkcjÄ™ i zapewnić do 40 preparatów miesiÄ™cznie. W centrum rozwijane bÄ™dÄ… również komórki TREG modyfikowane genetycznie i wzbogacone o receptor typu CAR. Docelowo miaÅ‚yby one zastÄ…pić stosowane dziÅ› komórki, bo bÄ™dÄ… znacznie bardziej efektywne.
Drugi zaawansowany obszar badaÅ„ gdaÅ„skiej spóÅ‚ki dotyczy leczenia stwardnienia rozsianego. Badania nad tym zastosowaniem PolTREG prowadzi od 2014 roku, obecnie zakoÅ„czone zostaÅ‚y badania I fazy, a w przyszÅ‚ym roku rozpocznÄ… siÄ™ kilkuoÅ›rodkowe badania II fazy. W maju br. GdaÅ„ski Uniwersytet Medyczny uzyskaÅ‚ w Polsce patent na zastosowanie limfocytów T regulatorowych jako leku w leczeniu SM, z którego PolTREG korzysta na zasadzie licencji wyÅ‚Ä…cznej.
– Leczenie, które oferujemy naszymi komórkami w tej chorobie, to terapia modyfikujÄ…ca. Ona w bardzo subtelny sposób wyhamowuje tylko niepożądane reakcje autoimmunologiczne, nie wpÅ‚ywajÄ…c na naszÄ… odporność. JesteÅ›my bardzo dobrej myÅ›li, że bÄ™dzie to nowa generacja leków, które, po pierwsze, bÄ™dÄ… leczyÅ‚y, a po drugie, nie bÄ™dÄ… wywoÅ‚ywaÅ‚y dużych efektów ubocznych u naszych pacjentów – przewiduje prezes PolTREG.
– W obrÄ™bie zainteresowania spóÅ‚ki jest zarówno czÄ™stsza postać rzutowa choroby, jak również postać pierwotnie postÄ™pujÄ…ca. W przypadku postaci rzutowej konkurencja pomiÄ™dzy stosowanymi lekami jest obecnie bardzo duża, wszystkie one jednak dziaÅ‚ajÄ… na zasadzie niespecyficznego hamowania odpornoÅ›ci. Terapia TREG, zwiÄ™kszajÄ…c ilość limfocytów regulatorowych, dziaÅ‚a bardziej specyficznie oraz ma szanse wywoÅ‚ywać mniej dziaÅ‚aÅ„ ubocznych. W postaci pierwotnie postÄ™pujÄ…cej wykorzystuje siÄ™ obecnie wÅ‚aÅ›ciwie jednÄ… opcjÄ™ terapeutycznÄ… o bardzo ograniczonej skutecznoÅ›ci, stÄ…d mam nadziejÄ™, że terapia TREG bÄ™dzie kolejnÄ… – skuteczniejszÄ… i bardziej bezpiecznÄ… – mówi dr hab. n. med. Kamil Chwojnicki, neurolog z GdaÅ„skiego Uniwersytetu Medycznego.
Jak podkreÅ›la prof. Piotr Trzonkowski, komórki TREG mogÅ‚yby być stosowane również w innych chorobach o podÅ‚ożu autoimmunologicznym. Ich katalog liczy obecnie okoÅ‚o 80 pozycji. BarierÄ…, która opóźnia badania nad takimi terapiami, sÄ… kwestie zwiÄ…zane z finansowaniem kosztownego procesu wprowadzania i rejestracji nowych terapii w poszczególnych chorobach.
– W ciÄ…gu ostatniego roku pojawiÅ‚y siÄ™ np. bardzo ciekawe badania w Å‚ysieniu plackowatym. To choroba, na którÄ… nie ma leczenia, a wiadomo, że stoi za niÄ… brak komórek regulatorowych. WydawaÅ‚oby siÄ™, że to bardzo odlegÅ‚a choroba od ukÅ‚adu odpornoÅ›ciowego, ale tak naprawdÄ™ bardzo mocno z tym ukÅ‚adem zwiÄ…zana – mówi naukowiec. – My skupiamy siÄ™ tylko na chorobach autoimmunologicznych, natomiast nasze komórki regulatorowe na Å›wiecie sÄ… również stosowane w leczeniu odrzucania przeszczepów. ZaczynajÄ… być stosowane również przy ciężkiej astmie czy dystrofiach mięśniowych.
Åšwiatowe prace nad terapiami komórkami TREG sÄ… na razie na poczÄ…tkowym etapie rozwoju, ale to oznacza ogromny potencjaÅ‚ i dynamiczny wzrost w kolejnych latach. WedÅ‚ug analityków InsightAce Analytic Å›wiatowy rynek tego typu terapii do 2030 roku wypracuje przychody przekraczajÄ…ce kwotÄ™ 1,13 mld dol. Åšrednioroczne tempo wzrostu wyniesie niemal 53 proc.
