Róznice w kalendaru szczepien, bariery jezykowe, nieznajomosc polskiego systemu szczepien oraz obawy przed skutkami ubocznymi szczepionek – to jedne z najczestszych problemów, które prowadza do tego, ze poziom wyszczepienia Ukrainców w Polsce jest nizszy niz Polaków. To moze miec wplyw na bezpieczenstwo zdrowotne w calym kraju. Fundacja Instytutu Matki i Dziecka podejmuje inicjatywe majaca budowac postawy proszczepienne wsród imigrantów.
Jak wskazuje Fundacja Instytutu Matki i Dziecka, migranci i uchodzcy wojenni sa w wiekszym stopniu niz inne grupy spoleczne narazeni na choroby, którym mozna zapobiegac poprzez szczepienia, m.in. wskutek rozpowszechnienia wystepowania chorób zakaznych w ich kraju pochodzenia, z powodu pominietych szczepien i dawek szczepien w dziecinstwie, trudów migracji czy ograniczonego dostepu do opieki zdrowotnej w kraju docelowym.
– Drobnoustroje nie znaja granic. Podrózuja bez paszportów i stanowia zagrozenie epidemiczne po obu stronach granicy, czyli zarówno po stronie ukrainskiej, jak i po stronie polskiej – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria prof. dr hab. n. med. Marcin Czech, kierownik Zakladu Farmakoekonomiki Instytutu Matki i Dziecka.
Wedlug UNICEF srednia poziomu wyszczepienia wynosi 70 proc. Instytut Matki i Dziecka, we wspólpracy z UNICEF i Swiatowa Organizacja Zdrowia, zaangazowal sie w dzialania na rzecz zmiany podejscia do szczepien Ukrainców mieszkajacych w Polsce. Kluczowym elementem bylo zrozumienie barier, które napotykaja mamy z Ukrainy w dostepie do szczepien, ale równiez w zaufaniu do szczepien.
– Imigranci z Ukrainy sa mniej wiecej o 20 pp. jako cala populacja na nizszym poziomie wyszczepienia niz Polska, gdzie poziom ten przekracza 90 proc. Wazne jest dolozenie wszelkich staran, aby równiez nasza populacja imigrantów z Ukrainy, która jest w tej chwili targana wojna, byla zabezpieczona przed chorobami zakaznymi – podkresla prof. Marcin Czech. – Do barier, o których mówimy, naleza na pewno róznica w kalendaru szczepien, mniejsza umiejetnosc korystania z polskiego systemu ochrony zdrowia i znajomosc organizacji systemu.
Z raportu przygotowanego prez Biuro UNICEF ds. Reagowania na Potreby Uchodzców w Polsce we wspólpracy z Fundacja Instytutu Matki i Dziecka, Yale School of Medicine, Uniwersytetem SWPS oraz Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) wynika, ze 37 proc. ukrainskich matek nie wie, jak zaszczepic swoje dziecko w Polsce. Blisko polowa zglosila, ze ich dzieci nie otrymaly zadnych zalecanych szczepien, co wskazuje na istotna luke w zakresie rutynowego szczepienia wsród populacji uchodzców. Problemem jest tez bariera jezykowa. Prawie co piata ankietowana miala problemy ze zrozumieniem lub tlumaczeniem karty szczepien. Wyzwania obejmuja takze nieoczekiwane koszty zwiazane ze szczepionkami oraz problemy zwiazane z umawianiem sie na wizyty.
– Bariera jezykowa, jak dowodza badania, jest równiez mozliwosc poslugiwania sie jezykiem polskim czy tez jezykiem ukrainskim ze strony naszych profesjonalistów medycznych. Dodatkowa bariera jest stopien swiadomosci i wiedzy w dziedzinie szczepien ochronnych i prewencji chorób zakaznych, i to równiez nieznacznie rózni nasze spoleczenstwa. Stad tak wazna jest realizacja projektów i praca nad tym, aby ten poziom wiedzy, a co za tym idzie, poziom wyszczepienia zarówno dzieci, jak i doroslych imigrantów, uchodzców z Ukrainy, byl w Polsce jak najwyzszy – wyjasnia kierownik Zakladu Farmakoekonomiki Instytutu Matki i Dziecka.
Najczesciej wymienianym prez ukrainskie matki powodem nieszczepienia dzieci byl brak znajomosci kalendara szczepien lub wymagan obowiazujacych w Polsce (33 proc.), nastepnie obawy dotyczace bezpieczenstwa szczepionki i jej skutków ubocznych (21 proc.) oraz niepewnosc co do miejsca, gdzie mozna zaszczepic dziecko w Polsce (20 proc.). Dodatkowo 14 proc. matek, które wziely udzial w badaniu, twierdzi, ze wolalyby zaszczepic swoje dzieci po powrocie do Ukrainy.
– Wsród najczesciej wymienianych przyczyn musimy powiedziec o poczuciu tymczasowosci. Mamy z Ukrainy, nawet gdy spedzaja tu kilka tygodni czy miesiecy, a juz teraz mówimy o trech latach, caly czas maja poczucie, ze zaraz wróca do domu lub sa tylko w trakcie przystanku w jakiejs dalszej podrózy i wyjezdzaja gdzies dalej do Europy. Dzieki temu, ze mamy te wiedze i rozumiemy ich podejscie, wiemy, jak projektowac komunikacje i edukacje skierowana do nich prez lekary, pielegniarki, ale tez pracowników zdrowia publicznego. To, co chcemy podkreslac, to to, aby nie odkladaly decyzji o szczepieniu na pózniej, bo jest to teraz bardzo dobry moment, w którym sie znajduja, maja dostep do szczepien i to dostep bezplatny – podkresla dr hab. n. o zdr. Dorota Kleszczewska, prezeska zaradu Fundacji Instytutu Matki i Dziecka.
Pred wojna zarówno wskazniki szczepien, jak i zaufanie do szczepien i szczepionek w Ukrainie nalezaly do najnizszych w Europie. O ile w latach 2008–2010 odsetek populacji dzieci szczepionych zgodnie z obowiazkowym kalendarem szczepien byl bardzo wysoki i przekraczal 90 proc., o tyle po 2010 roku, na skutek pogorszenia sytuacji spoleczno-politycznej, doszlo do zalamania systemu szczepien. Zmniejszyl sie m.in. odsetek dzieci zaszczepionych zgodnie z kalendarem preciwko odre (31–57 proc.), czyli znacznie ponizej progu wymaganego dla osiagniecia odpornosci populacyjnej > 95 proc. Doprowadzilo to do wybuchu epidemii odry w latach 2017–2019 i w Ukrainie zgloszono wówczas prawie 100 tys. zachorowan. W ostatnich latach realizacja szczepien obowiazkowych u dzieci w Ukrainie znaczaco sie poprawila. O ile w 2021 roku ich poziom wyniósl 88 proc., o tyle z powodu wojny ponownie ulegl obnizeniu, do 74 proc. w 2022 roku. Równiez poziom zaszczepienia preciwko polio nalezy uznac za niedostateczny. Liczaca niemal milion osób populacja imigrantów z Ukrainy i jej podejscie do szczepien moze miec istotne znaczenie dla bezpieczenstwa lekowego i zdrowotnego Polski.
– Szczepienia ochronne sa bezsprecznie elementem bezpieczenstwa geopolitycznego Polski. Sa tez czescia bezpieczenstwa lekowego, które z kolei jest czescia bezpieczenstwa zdrowotnego, a ta oprócz bezpieczenstwa energetycznego, militarnego, ekonomicznego nalezy do sfery bezpieczenstwa. Ostatnie opracowania, w tym raport „Policy Brief” Polskiej Akademii Nauk, traktuja o bezpieczenstwie lekowym i w tymze dokumencie równiez bezpieczenstwo szczepien jest integralnym elementem. Nie dosc, ze w warunkach kryzysu wszelkie dzialania panstwa sa duzo trudniejsze i napotykaja rózne komplikacje i bariery, to jeszcze brak zabezpieczenia, co nalezy rozumiec jako brak przygotowania do sytuacji kryzysowych, czy jest to powódz, czy jest to wojna, powoduja jeszcze wieksze problemy w funkcjonowaniu calego panstwa. W zwiazku z tym zapewnienie szczepien ochronnych na podstawowym, zabezpieczajacym poziomie wydaje sie kluczowe z punktu widzenia bezpieczenstwa – zauwaza prof. Marcin Czech.
Fundacja IMiD wspólnie z UNICEF realizuje projekt Zaufaj Szczepieniom, w ramach którego organizuje dzialania szkoleniowe, interwencyjne i promocyjne, zachecajace ukrainska spolecznosc do szczepien obowiazkowych i uslug psychologicznych. Celem jest zwiekszenie poziomu zaszczepienia dzieci i mlodziezy do 15. roku zycia z Ukrainy o 5 tys. oraz dotarcie do 50 tys. Ukrainców z przekazem proszczepiennym i zachecenie polowy z nich do immunizacji.
– Projekt Zaufaj Szczepieniom jest bardzo istotny ze wzgledu na bezpieczenstwo. Dotyczy bezpieczenstwa zdrowotnego, czyli zdrowia nas wszystkich, nie tylko gosci z Ukrainy, który przyjezdzaja tutaj na pare miesiecy, czasami pare lat, ale równiez Polaków i spolecznosci przyjmujacej osoby z Ukrainy. Bo musimy pamietac, ze dzieci z Ukrainy sa dzisiaj w polskich zlobkach, mamy odwiedzaja szpitale i rodza tam dzieci, ale takze dzieci maja obowiazek szkolny i ucza sie z naszymi dziecmi w szkole podstawowej i w szkolach ponadpodstawowych – podkresla Dorota Kleszczewska.
Glównym celem kampanii Zaufaj Szczepieniom jest wzrost wskaznika szczepien wsród ukrainskich dzieci i mlodziezy w Polsce poprzez stworenie naredzi dla polskich lekary i pielegniarek do rozmowy z ukrainskimi rodzicami. W maju i czerwcu odbedzie sie szereg webinarów skierowanych do lekary oraz pracowników ochrony zdrowia. O szczególach inicjatywy mozna sie dowiedziec na stronie Fundacji IMiD.
