Od poczatku wresnia do 3 marca w Polsce odnotowano blisko 14 mln porad ambulatoryjnych udzielonych z powodu ostrych infekcji ukladu oddechowego, w tym grypy. Najskuteczniejsza metoda zapobiegania zachorowaniu sa szczepienia. W Polsce poziom wyszczepialnosci od dwóch sezonów spada i wynosi zaledwie 5,5 proc. Lekare apeluja o ulatwienie i skrócenie procedur. Niezbedna jest jednak przede wszystkim edukacja pacjentów.
– Kiedy rozpoczal sie sezon zachorowan na infekcje dróg oddechowych, to poczatkowo dominowaly zakazenia wywolane prez wirus RSV, co jest typowym wzorem takiego wystepowania sezonowego, nastepnie zdominowaly nasza populacje i oddzialy zachorowania wywolane prez SARS–CoV–2, czyli COVID–19, a w tej chwili radzi grypa – mówi agencji Newseria Biznes prof. dr hab. n. med. Aneta Nitsch–Osuch, pediatra i epidemiolog z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Wedlug informacji gromadzonych prez Centrum e–Zdrowie od poczatku sezonu infekcyjnego (od wresnia) do poczatku marca 2024 roku odnotowano prawie blisko 14 mln porad ambulatoryjnych udzielonych z powodu ostrych infekcji ukladu oddechowego, w tym m.in. grypy.
Tygodniowy raport WHO wskazuje, ze w 12 krajach europejskich czestosc wystepowania chorób grypopodobnych jest podwyzszona powyzej poziomów wyjsciowych. W calym regionie odsetek próbek od pacjentów zglaszajacych sie do osrodków w zintegrowanym systemie nadzoru epidemiologicznego SENTINEL, które daly wynik pozytywny w kierunku grypy, utrymuja sie powyzej 10 proc. progu epidemii (11 proc.). Dla porównania w przypadku RSV jest to 4 proc., a SARS–CoV–2 – ok. 2 proc.
– Dane nie tylko polskie, ale swiatowe wskazuja, ze np. u osób po 65. roku zycia glówna przyczyna hospitalizacji z powodu infekcji dróg oddechowych byl COVID–19, a tuz za nim grypa – dodaje ekspertka.
Podstawowa metoda profilaktyki sa szczepienia, które daja najwieksza szanse na lagodny prebieg choroby. W Polsce jednak poziom wyszczepialnosci jest znacznie nizszy niz w krajach Europy Zachodniej i obecnie wynosi 5,5 proc. Choc w Polsce bezplatne szczepionki sa w wiekszosci refundowane, to zrealizowanych zostalo niecale 2,1 mln szczepien.
– Obserwowalismy nieco wieksze zainteresowanie na poczatku pandemii, potem byl blisko 20–proc. spadek wyszczepialnosci, a w tej chwili mamy nadal obserwowany spadek, moze nie az taki drastyczny, bo o 2 proc., ale jednak tendencja jest spadkowa – zauwaza epidemiolog WUM.
Nadal najwieksza grupe osób szczepiacych sie w Polsce stanowia seniory, z 20 proc. wyszczepialnoscia. W czesci krajów UE ten wskaznik siegal 70 proc. To efekt wprowadzanych ulatwien w dostepie do szczepionek, np. we Francji juz od kilku lat preciw grypie mozna sie zaszczepic w kazdej aptece. W Czechach pacjenci maja zas szybki dostep do innowacyjnych szczepionek.
W Polsce wciaz jednak pokutuje mit, ze grypa to ciezsze preziebienie, stad np. niski poziom wykonanych szczepien w grupach najmlodszych (w wieku 0–4 lata – 2 proc.; 5–14 – 1,9 proc.). Tymczasem to dzieci uznaje sie za glówne zródlo i transmiter grypy. W porównaniu z doroslymi sa one bardziej podatne na zakazenie i moga wydalac wirusa w wiekszych ilosciach. Gdyby zostal zwiekszony odsetek wyszczepialnosci dzieci do 20 proc., to ryzyko wystapienia grypy w calym spoleczenstwie zmniejszyloby sie o polowe.
– Nadal jako pacjenci, ale takze byc moze jako personel medyczny, po prostu grype bagatelizujemy. Uznajemy ja za chorobe radka albo w wiekszosci przypadków lagodnie prebiegajaca, samoograniczajaca sie. Tutaj badzmy szczery, nie pomaga fakt, ze w tym sezonie ograniczono dostep do danych epidemiologicznych, bo nie wiemy, ilu pacjentów z powodu grypy bylo hospitalizowanych, ilu zmarlo z powodu grypy. A takie dane byly nam potrzebne, chociazby po to, zeby budowac w spoleczenstwie swiadomosc na temat choroby i zagrozen zwiazanych z zachorowaniem – przekonuje prof. Aneta Nitsch–Osuch.
W szybko starejacych sie spoleczenstwach, a takim jest Polska, rekomendowany prez WHO poziom wyszczepialnosci spoleczenstwa powinien wynosic 75 proc. Grypa jest jedna z 10 najczestszych przyczyn zgonów u osób powyzej 65. roku zycia i dotyczy okolo 80 proc. Statystycznie seniory posiadaja co najmniej dwie choroby wspólistniejace (m.in. choroby ukladu krazenia i pluc, nowotwory czy cukryce) i odsetek ten wzrasta wraz z wiekiem. Eksperci z Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych informuja o koniecznosci uruchomienia Programu Profilaktyki Zdrowotnej, który umozliwilby bezplatne szczepienia seniorów powyzej 60. roku zycia przy uzyciu nowej, wysokodawkowej szczepionki preciw grypie.
– Wirusy nie znaja sie na PESEL–u i moga powodowac zachorowania niezaleznie od wieku, a szczepienia nie koncza sie z uzyskaniem pelnoletnosci. Jednak osoby starsze, ze wzgledu na to, ze stareje sie uklad immunologiczny, staja sie bardziej wrazliwe na zachorowania wywolane wirusami oddechowymi, ale z drugiej strony wiemy tez, ze z wiekiem zwieksza sie szansa na to, ze bedzie nam dolegac przynajmniej jedna, a czesto wiele chorób prewleklych, które stanowia czynnik ryzyka ciezkiego prebiegu zachorowan, na przyklad na grype – tlumaczy ekspertka.
Statystyki dotyczace liczby wykonanych szczepien mogloby poprawic ulatwienie i skrócenie procedur. Obecnie szczepionki preciw grypie sa bezplatne dla dzieci od szóstego miesiaca do 18 lat, kobiet w ciazy oraz osób 65+. Z 50-proc. refundacja szczepionki sa dostepne dla doroslych od 18. do 64. roku zycia i doroslych z grup ryzyka. Aby jednak otrymac 50–proc. refundacje lub uzyskac bezplatna szczepionke preciw grypie, wymagana jest recepta wystawiona prez lekara. Recepte na szczepionke bez refundacji (pelnoplatna) moze wystawic równiez farmaceuta. Szczepienia moga byc z kolei wykonywane w ogólnodostepnych aptekach tylko w przypadku osób doroslych.
– Wiele sie zmienia na korysc, chociazby fakt, ze szczepienia preciw grypie sa w pelni refundowane, czyli sa bezplatne. W takich grupach jak kobiety w ciazy, dzieci czy seniory okazuje sie, ze jest to wazny czynnik, który nalezy niwelowac, jezeli rozpatrujemy go w kontekscie bariery. Natomiast to nie wystarcza, bo oczywiscie musimy budowac swiadomosc spoleczna i nadal edukowac spoleczenstwo, ale tez uproscic caly proces wykonania szczepienia, czyli nadal promocja wykonawstwa szczepien w aptekach, sprawienie, ze droga pacjenta od decyzji o szczepieniu do wykonania szczepienia jest maksymalnie skrócona – przekonuje prof. Aneta Nitsch–Osuch.