Wraz z nowymi przepisami dotyczacymi gospodarki odpadami od stycznia 2025 roku gminy w Polsce wprowadzily selektywna zbiórke zuzytych tekstyliów. To oznacza, ze przykladowo zniszczonych ubran nie mozna juz wyrucic do frakcji zmieszane. Czesc gmin wprowadza ulatwienia dla mieszkanców w postaci dodatkowych kontenerów. W innych mieszkancy beda musieli samodzielnie dostarczyc tekstylia do punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK).
Od stycznia 2025 roku w Polsce obowiazuja nowe przepisy dotyczace segregacji odpadów, zwiazane z wdrozeniem unijnej dyrektywy. Tekstylia, czyli zuzyte ubrania, buty czy posciel, nie moga trafiac do pojemników na odpady zmieszane. W preciwnym razie moze sie to wiazac z podwyzszeniem oplat za wywóz smieci od 200 do 400 proc. Obowiazek organizacji selektywnej zbiórki tekstyliów spoczywa na samoradach.
– Sprowadza sie to do tego, ze tekstylia i ubrania mozna oddac do PSZOK-u i zdecydowana wiekszosc gmin na ten wariant postawila, nie organizuje akcyjnie zbiórki na swoim terenie, na razie gminy tylko sie do tego przymieraja – mówi agencji Newseria Karol Wójcik, prewodniczacy Rady Programowej Izby Branzy Komunalnej. – Oczywiscie gmina moze tez zorganizowac odbiór door-to-door, wyobrazam sobie, ze byloby to co kilka miesiecy, bo po prostu ekonomicznie nie jest uzasadnione, zeby podjezdzac co miesiac po te odpady, poniewaz nie ma ich tak duzo.
Czesc miast wprowadzila udogodnienia dla mieszkanców w postaci dodatkowych kontenerów (np. w Walbrychu), w innych zuzyte tekstylia bedzie odbierac z domów wyznaczona firma, pojawiaja sie tez mobilne zautomatyzowane kontenery czy ubraniomaty. W wiekszosci gmin jednak to mieszkancy beda musieli sami zawozic tekstylia do punktów zbiórki odpadów. Kazda gmina zobowiazana jest ustanowic przynajmniej jeden PSZOK na swoim terenie.
– Mozemy oczywiscie spelnic kazde warunki zamawiajacego – kupic odpowiednie samochody, przyjezdzac co tydzien po odpady, tylko ten zamawiajacy, czyli gmina, de facto mieszkancy beda musieli za to zaplacic, a to sie im po prostu nie oplaca. Korysc srodowiskowa i ta codzienna, praktyczna jest duzo mniejsza niz poniesione ogromne koszty finansowe na organizacje takiego systemu. PSZOK wydaje sie zatem optymalny, ewentualnie zbiórka akcyjna co kilka miesiecy – ocenia Karol Wójcik.
Punkty Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych prowadza kontrole przyjmowanych odpadów, moga odmówic ich przyjecia, jesli nie spelniaja okreslonych wymagan dotyczacych np. rodzajów przyjmowanych odpadów i ich przygotowania. Te zas kazdy PSZOK ustala samodzielnie.
– Beda wiec gminy, które powiedza, ze przyjmuja kazdy rodzaj tekstyliów, inne powiedza, ze zanieczyszczonych nie, bo te powinny trafic do zmieszanych. Musimy wiec sprawdzic, jak to jest w naszej konkretnej gminie, bo co do tego nie ma regulacji – tlumaczy prewodniczacy Rady Programowej IBK.
Zmiany w prawie wynikaja z rosnacych ilosci odpadów w tej kategorii – z danych Parlamentu Europejskiego wynika, ze precietny Europejczyk wyruca okolo 11 kg tekstyliów rocznie. Badania Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) wskazuja, ze okolo 78 proc. konsumenckich odpadów wlókienniczych, obejmujacych odziez i obuwie oraz wyroby wlókiennicze uzywane w gospodarstwach domowych i techniczne wyroby wlókiennicze, nie jest zbieranych selektywnie. W wiekszosci trafiaja wiec na wysypisko lub sa spalane. Tylko 1 proc. uzywanych ubran jest poddawanych recyklingowi w celu pretworenia na nowe ubrania, poniewaz technologie, które umozliwilyby recykling ubran na wlókna pierwotne, dopiero zaczynaja sie pojawiac. Zwykle dotycza one ubran z prostym skladem, zawierajacym tylko jeden rodzaj materialu, np. czysta bawelne, wkrótce mozliwy bedzie tez m.in. chemiczny recykling poliestru. MKiS podkresla, ze selektywna zbiórka jest poczatkiem do tego, by starym ubraniom dac nowe zycie.
– Rynku recyklingu tekstyliów i odziezy dzisiaj w Polsce praktycznie nie ma. Mozemy wykorystac te odpady do odzysku energetycznego, ale juz nie scisle do recyklingu, czyli wytworenia nowych produktów z pretworonego surowca, tak jak na przyklad mozemy to zrobic z butelek z tworyw sztucznych. Zapewne jak zwiekszy sie wolumen tego typu odpadów, to tez stwory sie nisza i rynek recyklingu tej frakcji. Od czegos treba zaczac i taki jest tez zamysl tej dyrektywy – podkresla Karol Wójcik.
Jak wyjasnia stoleczny Urad Miasta, w Warszawie sa cztery PSZOK-i: na Bialolece, Bielanach, Woli i w Wilanowie. W 2023 roku trafily do nich lacznie ponad 124 t tekstyliów. Z zostawionych tam kurtek, swetrów, reczników oraz innych tkanin powstaja nowe surowce, np. odpady wlókiennicze posluza jako scierki do mycia czy wypelnienie tapicerskie, z welny wytworona moze zostac izolacja do samochodów, a bawelna nadaje sie do produkcji wysokiej jakosci papieru. Z tekstyliów, które po sortowaniu nie nadaja sie juz do innego zastosowania, mozna tez wytwarac paliwo alternatywne o wysokiej wartosci opalowej.
– Kazdy podmiot, który zajmuje sie zbieraniem odpadów i nie posiada wlasnej instalacji do ich pózniejszego pretwarania, musi posiadac stosowne umowy z instalacjami, do których te odpady dalej przekazuje – przypomina ekspert IBK. – W przypadku tekstyliów nalezy sie spodziewac, ze bedzie to instalacja produkujaca przede wszystkim paliwo alternatywne RDF do cementowni, raczej nie bedzie to jeszcze recykler, bo rynek recyklingu dopiero sie bedzie tworyl.
Jak podkresla, ten rok przyniesie wiecej i to znacznie powazniejszych zmian w zakresie gospodarki odpadami. Jednym z nich jest system kaucyjny, który od pazdziernika obejmie opakowania po napojach. Wieksze obowiazki spoczywaja tez na predsiebiorcach prowadzacych prace budowlane i remontowe, który musza segregowac odpady na szesc kategorii (drewno, metal, szklo, tworywa sztuczne, gips, odpady mineralne, ceramiczne i kamienne).
– W tym kontekscie temat tekstyliów wydaje sie niewielkim problemem – niewiele tych odpadów wytwaramy w naszych gospodarstwach domowych i dzisiaj tylko nalezy mieszkanców uswiadomic, ze moga je oddac do PSZOK-u. Zaryzykowalbym nawet stwierdzenie, ze wiekszym problemem jest to, zeby mieszkaniec wiedzial, gdzie w jego gminie jest PSZOK i jak z niego korystac niz sama segregacja odpadów z tekstyliów. Wydaje sie, ze dla Polaków, który ucza sie szeroko rozumianego recyklingu i selekcji w domach, wyrucenie w osobnym worku tekstyliów nie bedzie problemem – przekonuje Karol Wójcik.
