Ze wzglÄ™du na spadek liczby szczepieÅ„ po latach zapomnienia wracajÄ… do Polski choroby zakaźne takie jak odra, nazywana kiedyÅ› „zabójcÄ… dzieci”. Eksperci alarmujÄ…, że wkrótce ten sam problem może dotyczyć też m.in. polio, bÅ‚onicy czy gruźlicy. – Pandemia wywarÅ‚a tutaj duży wpÅ‚yw, zaufanie do szczepieÅ„ w tym okresie zdecydowanie spadÅ‚o – zauważa Renata Bem, dyrektor generalna UNICEF Polska. Jak wskazuje, w krajach rozwiniÄ™tych spadek liczby szczepieÅ„ może wynikać wÅ‚aÅ›nie ze spadku zaufania i ruchów antyszczepionkowych, ale w rozwijajÄ…cych siÄ™ krajach jest on wynikiem wojen, katastrof naturalnych i zwyczajnego braku dostÄ™pu do szczepionek.
W Polsce miÄ™dzy 2011 a 2021 rokiem liczba osób uchylajÄ…cych siÄ™ od szczepieÅ„ obowiÄ…zkowych wzrosÅ‚a z niespeÅ‚na 5 tys. do ponad 61 tys., a w ciÄ…gu trzech pierwszych kwartaÅ‚ów 2022 roku odnotowano niemal 69 tys. takich przypadków. NajwiÄ™cej odmów dotyczyÅ‚o szczepieÅ„ przeciwko odrze, Å›wince i różyczce.
– Ze wzglÄ™du na omijanie, uchylanie siÄ™ od rutynowych szczepieÅ„ prawdopodobnie w wielu przypadkach utracimy odporność populacyjnÄ…. Okazuje siÄ™, że choroby takie jak odra, z którymi jeszcze kilka lat temu nie mieliÅ›my problemu, teraz ponownie zaczynajÄ… nim być. WracajÄ… choroby, o których zdążyliÅ›my już zapomnieć – mówi agencji Newseria Biznes Renata Bem.
Z przytaczanych przez UNICEF Polska danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PaÅ„stwowego ZakÅ‚adu Higieny wynika, że w Polsce przez wiele lat poziom zaszczepienia przeciw odrze siÄ™gaÅ‚ nawet 99 proc., ale w 2021 roku wynosiÅ‚ niewiele ponad 90 proc. Polskie spoÅ‚eczeÅ„stwo jest już poniżej poziomu wyszczepialnoÅ›ci gwarantujÄ…cego odporność populacyjnÄ…. DziÄ™ki programowi szczepieÅ„ obowiÄ…zkowych przypadki odry od lat wystÄ™powaÅ‚y tylko sporadycznie. Jednak w 2019 roku odnotowano ich ok. 1,5 tys., czterokrotnie wiÄ™cej niż rok wczeÅ›niej. Jak wynika z danych NIZP PZH-PIB, w kolejnych dwóch latach liczba zachorowaÅ„ powróciÅ‚a do poziomów sprzed lat. Eksperci wskazujÄ… jednak, że przy braku odpowiednich dziaÅ‚aÅ„ wkrótce może powrócić problem wielu chorób zakaźnych, takich jak polio. DziÄ™ki szczepieniom w Polsce od 40 lat nie odnotowano żadnego zachorowania na tÄ™ chorobÄ™, ale odsetek dzieci zaszczepionych spadÅ‚ z prawie 99 proc. w 2011 roku do niespeÅ‚na 94 proc. w 2021 roku.
Jak wskazuje dyrektor generalna UNICEF Polska, problem ma jednak szerszy, globalny charakter. W 2019 roku na caÅ‚ym Å›wiecie liczba potwierdzonych przypadków zachorowaÅ„ na odrÄ™ byÅ‚a najwyższa od 23 lat i wyniosÅ‚a ponad 869 tys. SpoÅ›ród zakażonych zmarÅ‚o ponad 207 tys. osób. To o 50 proc. wiÄ™cej w porównaniu do roku 2016.
– OpublikowaliÅ›my niedawno raport poÅ›wiÄ™cony tematyce szczepieÅ„, który dotyczy lat 2019–2021. Okazuje siÄ™, że w tym okresie aż 67 mln dzieci nie otrzymaÅ‚o jednej lub wiÄ™cej dawek rutynowych szczepieÅ„ – mówi ekspertka.
Z raportu opublikowanego przez UNICEF wynika, że w latach 2019–2021 zasiÄ™g szczepieÅ„ dzieci w 112 krajach spadÅ‚ o 5 pkt proc., do poziomu 81 proc., osiÄ…gajÄ…c tym samym najniższy poziom od 2008 roku. Przerwanie kalendarzy szczepieÅ„ spowodowaÅ‚o, że w ubiegÅ‚ym roku liczba przypadków odry byÅ‚a ponad dwukrotnie wiÄ™ksza niż rok wczeÅ›niej, a liczba przypadków polio wzrosÅ‚a o 16 proc.
Problem dotyczy szczególnie Afryki i Azji PoÅ‚udniowej, ale jest widoczny także w krajach rozwiniÄ™tych. W ocenie ekspertów w tej grupie paÅ„stw to efekt przede wszystkim ruchów antyszczepionkowych i mniejszego zaufania do szczepionek dzieciÄ™cych. W niektórych krajach jest ono mniejsze niemal o poÅ‚owÄ™. Do tego zjawiska w ostatnich latach mocno przyczyniÅ‚a siÄ™ jeszcze pandemia COVID-19.
– Szczepienia na COVID-19 byÅ‚y uznawane za szczepionki, które dopiero powstaÅ‚y i sÄ… niekoniecznie sprawdzone. Choć w rzeczywistoÅ›ci tak nie jest, zaufanie zdecydowanie spadÅ‚o – mówi Renata Bem.
NarastajÄ…cy sceptycyzm wobec szczepieÅ„ podczas pandemii koronawirusa potwierdza również raport UNICEF. Eksperci organizacji oceniajÄ…, że zbieg kilku czynników sugeruje, iż wÄ…tpliwoÅ›ci co do szczepionek mogÄ… narastać. WymieniajÄ… wÅ›ród nich rosnÄ…cy dostÄ™p do mylÄ…cych informacji, malejÄ…ce zaufanie do wiedzy specjalistycznej oraz polaryzacjÄ™ politycznÄ….
Jednak pokazuje on również, że mimo to poparcie dla szczepieÅ„ wciąż jest stosunkowo wysokie i w blisko poÅ‚owie krajów objÄ™tych badaniem siÄ™ga 80 proc.
– W wielu regionach Å›wiata spadek liczby szczepieÅ„ wynika po prostu z okolicznoÅ›ci i sytuacji, w jakiej znajdujÄ… siÄ™ poszczególne kraje. JeÅ›li mamy konflikt zbrojny czy katastrofÄ™ naturalnÄ…, natychmiast mamy też zaburzenie harmonogramu rutynowych szczepieÅ„. Do tego jeszcze dochodzÄ… rozmaite epidemie itp. To wszystko powoduje, że ten rytm szczepienny jest zaburzony i zapomniane choroby powracajÄ… – mówi dyrektor generalna UNICEF Polska.
Organizacja podkreÅ›la, że wszystkie te negatywne trendy podkopujÄ… wieloletni, wywalczony postÄ™p w zakresie rutynowych szczepieÅ„ dla dzieci, a powrót do wczeÅ›niejszego stanu bÄ™dzie trudnym zadaniem. Dlatego apeluje do rzÄ…dów, aby jak najszybciej podjęły w tym kierunku odpowiednie dziaÅ‚ania.
– Także ze strony organizacji pomocowych i humanitarnych bardzo ważna jest dziaÅ‚alność edukacyjna, szczególnie w krajach rozwiniÄ™tych, o korzyÅ›ciach pÅ‚ynÄ…cych ze szczepieÅ„, a z drugiej strony – pokazywanie konsekwencji nieszczepienia. WÅ‚aÅ›nie kraje rozwijajÄ…ce siÄ™, w których nie ma Å‚atwego dostÄ™pu do szczepieÅ„ albo jest on mocno ograniczony, sÄ… doskonaÅ‚ym materiaÅ‚em dydaktycznym. Ich przykÅ‚ad pokazuje, co siÄ™ dzieje w momencie, kiedy mierzymy siÄ™ z chorobami, o których zdążyliÅ›my już zapomnieć. To jest bardzo dobry punkt wyjÅ›cia do edukowania spoÅ‚eczeÅ„stwa w kwestii szczepieÅ„ i odbudowywania zaufania – mówi Renata Bem.
DziÄ™ki dziaÅ‚alnoÅ›ci UNICEF w ubiegÅ‚ym roku prawie 78 mln dzieci zostaÅ‚o zaszczepionych przeciw odrze. Organizacja razem ze swoimi partnerami kontynuowaÅ‚a też program COVAX, którego celem jest dystrybucja szczepionek przeciwko COVID-19 do 143 krajów. W ubiegÅ‚ym roku dostawy siÄ™gnęły blisko 978 mln dawek.
WedÅ‚ug danych UNICEF każdego roku szczepionki ratujÄ… życie 3 mln dzieci na caÅ‚ym Å›wiecie, a w ciÄ…gu ostatnich dwóch dekad dziÄ™ki nim uodporniono już w sumie ponad 1,1 mld dzieci. Niewykonanie obowiÄ…zkowych szczepieÅ„ to zagrożenie nie tylko dla dzieci, których rodzice tak postanowili, ale również duże niebezpieczeÅ„stwo dla tych, które nie mogÄ… być zaszczepione ze wzglÄ™dów zdrowotnych.
