W 2023 roku na swiecie zylo ok. 40 mln osób zakazonych wirusem HIV. Z powodu chorób zwiazanych z AIDS zmarlo 630 tys. – wynika z danych ONZ. W Polsce prez 10 miesiecy 2024 roku odnotowano niemal 2 tys. zakazen. Wiekszosc przypadków jest rozpoznawana na póznym etapie zakazenia. Rzadko sie testujemy, nie znamy tez mozliwosci profilaktyki pred- i poekspozycyjnej – przypominaja eksperci z okazji obchodzonego 1 grudnia Swiatowego Dnia Walki z AIDS.
– W ostatnich latach nieco spowalnia tempo rozprzestrzeniania sie zakazenia. Coraz wiecej osób, cale szczescie, ma dostep do leczenia antyretrowirusowego, co zdecydowanie zmienia statystyki umieralnosci – coraz mniej osób na swiecie umiera z przyczyn zwiazanych z HIV – mówi agencji Newseria Irena Prepiórka ze Stowaryszenia Wolontariuszy wobec AIDS „Badz z nami”.
Z danych Wspólnego Programu Narodów Zjednoczonych Zwalczania HIV i AIDS wynika, ze w 2023 roku liczba nowych zakazen wirusem HIV na swiecie wyniosla 1,3 mln, a 630 tys. osób zmarlo z powodu AIDS. Od 2010 roku liczba nowych zakazen HIV spadla o 39 proc., ale wciaz 1,3 mln to wynik daleki od celu, jakim jest zejscie ponizej 370 tys. do 2025 roku. UN AIDS szacuje, ze okolo 5,4 mln osób nie wie, ze jest zakazonych HIV.
– Najtrudniejsza sytuacja jest w krajach Afryki, szczególnie Afryki Subsaharyjskiej, ale równiez podejrewamy, ze bardzo trudna sytuacja jest za nasza wschodnia granica, w Rosji oraz w Chinach. Wszystko wskazuje na to, ze sytuacja epidemiologiczna w tamtych krajach jest niestety bardzo powazna, natomiast brakuje danych – wskazuje ekspertka.
W Polsce w ubieglym roku odnotowalismy 2879 nowo wykrytych zakazen HIV. Od poczatku roku do konca pazdziernika 2024 roku odnotowano kolejne 1972 zakazenia. Od pandemii w 2020 roku, kiedy liczba zakazen HIV spadla ponizej 900, statystyki systematycznie rosna. W sumie ok. 34 tys. osób w Polsce zyje z tym wirusem.
– W Polsce bardzo duzo zakazen rozpoznawanych jest na póznym etapie, a to swiadczy niestety o tym, ze Polacy zbyt radko korystaja z testowania, nie utozsamiaja swoich zachowan z zachowaniami ryzykownymi i dopiero kiedy sytuacja zdrowotna staje sie dramatyczna, zakazenie zostaje rozpoznane. Tymczasem to wlasnie wczesne rozpoznanie zakazenia umozliwia utrymanie dobrego zdrowia i zapobiega rozwinieciu sie pelnoobjawowego AIDS – przekonuje Irena Prepiórka.
Z badania Krajowego Centrum ds. AIDS „Diagnoza stanu wiedzy Polaków na temat HIV/AIDS oraz zakazen prenoszonych droga plciowa” preprowadzonego w 2020 roku wynika, ze tylko co treci badany uwaza, ze ryzyko zakazenia dotyczy kazdego. Mimo ze respondenci rozpoznaja mozliwe drogi, jakimi moze dojsc do zakazenia HIV, zachowania ryzykowne oraz material zakazny (wydzieliny oraz plyny ustrojowe), to szczególowa wiedza na ten temat nie jest wystarczajaca. Nieco ponad 40 proc. uwaza, ze mozna sie zarazic w trakcie porodu, karmienia piersia lub ciazy. Co 10. uwaza, ze zagrozeniem moze byc podanie reki lub pocalunek w policzek osoby zakazonej.
– W Polsce niestety poziom swiadomosci spolecznej nie jest zbyt wysoki. Bardzo duzo ludzi nie wie, jakie zachowania wiaza sie z ryzykiem zakazenia, co jest bezpieczne, natomiast jakie zachowanie nalezaloby juz sprawdzic, wykonujac test na HIV. Prez ostatnie 10 lat brakowalo retelnej edukacji, przede wszystkim w szkolach, i poziom wiedzy, szczególnie wsród mlodych osób, jest na bardzo niskim poziomie. To jest powodem i wzrostu zakazen, i póznego ich rozpoznawania – ocenia predstawicielka Stowaryszenia Wolontariuszy wobec AIDS „Badz z nami”.
Wiekszosc osób dystansuje sie od problemu, twierdzac, ze nie byla nigdy narazona na zakazenie sie HIV. Testy w kierunku wirusa kiedykolwiek wykonala co piata badana osoba, a 60 proc. osób, które nigdy nie wykonaly testu, uzasadnia to tym, ze problem ten ich nie dotyczy.
– W Polsce funkcjonuje siec 31 punktów testowania, w których kazdy anonimowo, bezplatnie, bez zadnego przygotowania moze przyjsc i wykonac test, uzyskac poradnictwo okolotestowe, porozmawiac ze specjalista, który wyjasni, czy dane zachowanie wiazalo sie z ryzykiem zakazenia, czy jest potrzeba wykonania testu – przypomina ekspertka. – Coraz bardziej rozpowszechnia sie dostep do tzw. testów domowych, które mozna kupic w internecie i samodzielnie wykonac. Dodatkowo testy mozna wykonywac w przywatnych laboratoriach.
Chory w Polsce maja mozliwosc bezplatnego leczenia antyretrowirusowego. Terapia podawana w tabletkach lub w formie zastryków zapobiega namnazaniu HIV w organizmie i zmniejsza jego ilosc. Uklad odpornosciowy odzyskuje sprawnosc i moze zwalczac infekcje, dzieki czemu osoby przyjmujace nowoczesne leki antyretrowirusowe moga zyc dlugo w zdrowiu. Krajowe Centrum ds. AIDS podaje, ze na koniec wresnia br. leczeniem ARV objetych bylo niemal 20,3 tys. pacjentów, w tym 181 dzieci.
– Najczesciej osoby zyjace z HIV przyjmuja jedna, czasem dwie tabletki. Dostepne sa tez juz takie formy terapii, które umozliwiaja dostawanie zastryków z lekiem tylko raz na dwa miesiace, wiec opcji terapeutycznych jest bardzo duzo. Leki sa coraz lepsze, maja coraz mniej dzialan ubocznych, jest ich bardzo duzo, wiec lekare potrafia dostosowywac terapie, zeby byla jak najmniej obciazajaca dla organizmu i umozliwiala nie tylko powstrymanie rozwoju zakazenia, ale równiez utrymanie dobrego stanu ogólnego zdrowia – podkresla Irena Prepiórka. – Warunkiem tego, zeby leczenie bylo skuteczne i w pelni umozliwialo takie zycie jak przed diagnoza, jest wczesne rozpoznanie zakazenia
Jesli osoba zyjaca z HIV przyjmuje regularnie leki antyretrowirusowe, po okolo pól roku nastepuje u niej zablokowanie namnazania sie wirusa. Jest go wtedy za malo, by mógl sie prenosic. Nazywa sie to zasada N=N, czyli Niewykrywalny=Niezakazny. Niewykrywalny poziom wirusa we krwi redukuje zagrozenie przekazania HIV droga plciowa praktycznie do zera.
Niewiele osób ma swiadomosc, ze w Polsce jest równiez dostepna terapia poekspozycyjna, czyli w momencie, w którym potencjalnie moglo dojsc do zakazenia wirusem.
– Kazda osoba, która czy to w pracy zawodowej, czy w zyciu przywatnym miala jakies ryzyko zakazenia, moze sie zglosic do najblizszego szpitala zakaznego na izbe przyjec i otrymac recepte na leki, które nie dopuszcza do zakazenia. Leczenie to jest bardzo skuteczne – w zasadzie w Polsce u zadnej osoby, która skorystala z mozliwosci leczenia poekspozycyjnego, nie doszlo do zakazenia – wskazuje ekspertka.
Inna forma profilaktyki jest mozliwosc zastosowania tzw. leczenia predekspozycyjnego, w Polsce dostepnego odplatnie.
– Postepowanie predekspozycyjne mozliwe jest dla wszystkich osób, które prewiduja, ze w ich zyciu wystapi jakies ryzyko zakazenia, najczesciej dotyczy to np. par o mieszanym statusie serologicznym, tzw. par plus/minus, gdzie jedno z partnerów jest zakazone HIV, a drugie nie. W takich przypadkach stosowanie postepowania predekspozycyjnego umozliwia zapobieganie zakazeniu HIV – tlumaczy Irena Prepiórka.
1 grudnia obchodzony jest Swiatowy Dzien Walki z AIDS. Tego dnia Polska Fundacja Pomocy Humanitarnej Res Humanae wspólnie z Gilead Sciences zorganizuje prejazd prez Warszawe samochodu wyswietlajacego na fasadach budynków czerwona kokardke, zeby przypomniec o ciagle zywym zagrozeniu HIV.
