Ceny uprawnień do emisji CO2 biją kolejne rekordy. Boleśnie odczuwają to polski przemysł i energetyka

Ceny uprawnieÅ„ do emisji CO₂ pobiÅ‚y w ubiegÅ‚ym tygodniu rekord, osiÄ…gajÄ…c prawie 59 euro za tonÄ™. Jeszcze na poczÄ…tku 2018 roku byÅ‚y na poziomie kilku euro. StaÅ‚y, wyraźny wzrost bezpoÅ›rednio przekÅ‚ada siÄ™ na podwyżki cen energii i dotkliwie odczuwajÄ… go przedsiÄ™biorstwa, zwÅ‚aszcza duzi, przemysÅ‚owi odbiorcy energii. W Polsce od 2019 roku obowiÄ…zuje ustawa o rekompensatach dla podmiotów i branż energochÅ‚onnych, ale – jak zauważa Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu – do wyliczania ich wysokoÅ›ci przyjÄ™to dużo niższe niż aktualne ceny uprawnieÅ„ do emisji CO₂, przez co nie speÅ‚nia ona już swojej funkcji. Organizacja wskazuje też, że sposób funkcjonowania europejskiego rynku uprawnieÅ„ i udziaÅ‚ w nich inwestorów spekulacyjnych zaczyna być coraz wiÄ™kszym zagrożeniem dla konkurencyjnoÅ›ci unijnego przemysÅ‚u.

– Obserwujemy na rynku gwaÅ‚towny wzrost cen energii elektrycznej. Jeszcze w marcu, kwietniu mogliÅ›my jÄ… kupić za ok. 240 zÅ‚ za megawatogodzinÄ™, teraz ceny notowane na Towarowej GieÅ‚dzie Energii przekraczajÄ… już 350 zÅ‚. Dla przemysÅ‚u i jego konkurencyjnoÅ›ci to jest katastrofa – mówi agencji Newseria Biznes Henryk KaliÅ›, przewodniczÄ…cy Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu (FOEEiG) oraz prezes Izby Energetyki PrzemysÅ‚owej i Odbiorców Energii.

Resort rozwoju podaje, że w Polsce (której energetyka w ponad 70 proc. wciąż opiera siÄ™ na wÄ™glu), aby wyprodukować 1 kWh energii elektrycznej, trzeba wyemitować 724 g CO₂, czyli trzy razy wiÄ™cej, niż wynosi europejska Å›rednia (226 g). MiÄ™dzy innymi dlatego poziom cen energii elektrycznej jest w Polsce najwyższy w UE (wedÅ‚ug KE w III kwartale ub.r. Å›rednia cena energii elektrycznej na polskim rynku hurtowym wyniosÅ‚a 52 euro za 1 MWh, czyli aż 60 proc. wiÄ™cej niż europejska Å›rednia w tym okresie). Oznacza to bowiem dużo wyższe opÅ‚aty, jakie polskie przedsiÄ™biorstwa muszÄ… ponosić za uprawnienia do emisji CO₂. Te zaÅ› pobiÅ‚y w ubiegÅ‚ym tygodniu nowy, historyczny rekord (poprzedni padÅ‚ w poÅ‚owie maja), osiÄ…gajÄ…c prawie 59 euro za tonÄ™. Jeszcze na poczÄ…tku 2018 roku ceny uprawnieÅ„ do emisji wahaÅ‚y siÄ™ w okolicach kilku euro za tonÄ™.

WedÅ‚ug FOEEiG jeÅ›li wzrost cen siÄ™ utrzyma, a w zwiÄ…zku z bardziej ambitnymi celami klimatycznymi i pakietem Fit for 55 tak prawdopodobnie bÄ™dzie, produkcja przemysÅ‚owa w Polsce bÄ™dzie spadać, a najbardziej energochÅ‚onne zakÅ‚ady przemysÅ‚owe bÄ™dÄ… stopniowo likwidowane albo bÄ™dÄ… przenosić dziaÅ‚alność do krajów o niższych kosztach energii.

– Komisja Europejska dopuszcza stosowanie przez kraje czÅ‚onkowskie rekompensat kosztów uprawnieÅ„ do emisji CO₂ w cenie kupowanej bÄ…dź produkowanej energii elektrycznej. W sytuacji, w jakiej znaleźli siÄ™ polscy odbiorcy, jest to mechanizm nie do przecenienia. Problem polega na tym, że obowiÄ…zujÄ…ca w Polsce ustawa o systemie rekompensat dla podmiotów i branż energochÅ‚onnych zawiera budżety roczne do 2028 roku, które byÅ‚y ustalane przy cenie uprawnieÅ„ do emisji CO₂ na poziomie okoÅ‚o 20 euro. W ocenie skutków regulacji zakÅ‚adaliÅ›my, że do 2030 roku cena tych uprawnieÅ„ nie przekroczy 30 euro, tymczasem już dzisiaj mamy 55 euro i wiÄ™cej. Oznacza to także, że budżety, które zostaÅ‚y zaplanowane, sÄ… już dalece niewystarczajÄ…ce i przestaÅ‚y speÅ‚niać swojÄ… rolÄ™ – podkreÅ›la Henryk KaliÅ›.

Dlatego FOEEiG w poÅ‚owie maja br. zaapelowaÅ‚a do premiera o ich zaktualizowanie. Eksperci w liÅ›cie do Mateusza Morawieckiego zwracajÄ… także uwagÄ™, że sposób funkcjonowania rynku uprawnieÅ„ do emisji CO₂ zaczyna być coraz wiÄ™kszym zagrożeniem dla konkurencyjnoÅ›ci europejskiego przemysÅ‚u. Wynika to m.in. z faktu, że transakcje na tym rynku mogÄ… zawierać dwie różne grupy podmiotów: przedsiÄ™biorcy posiadajÄ…cy instalacje objÄ™te systemem handlu uprawnieniami, którym sÄ… one niezbÄ™dne do prowadzenia dziaÅ‚alnoÅ›ci produkcyjnej, ale też inwestorzy, dla których sÄ… one przynoszÄ…cym szybkie i Å‚atwe zyski instrumentem rynku finansowego.

– ÅÄ…czenie tych dwóch grup odbiorców o zupeÅ‚nie innej charakterystyce na jednym rynku jest kompletnym nieporozumieniem. Fundusze inwestycyjne, które mogÄ… inwestować znaczne Å›rodki spekulacyjne, mogÄ… czekać na okazjÄ™ i sterować tym rynkiem, bo sÄ… do tego przygotowane. Trzeba też dodać, że to sÄ… nie tylko fundusze europejskie, ale również chiÅ„skie czy amerykaÅ„skie. W pewnym sensie oddaliÅ›my możliwość sterowania kosztami generowanymi przez produkcjÄ™ na obszarze UE w rÄ™ce instytucji spekulacyjnych – podkreÅ›la przewodniczÄ…cy Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu.

Na tym cierpi druga grupa graczy na rynku, czyli odbiorcy przemysłowi.

– Nowy europejski Å‚ad, zeroemisyjna gospodarka do 2050 roku byÅ‚y planowane przy cenie uprawnieÅ„ na poziomie okoÅ‚o 30 euro. I wÅ‚aÅ›nie ten rynek spekulacyjny spowodowaÅ‚, że ta cena siÄ™ praktycznie podwoiÅ‚a. Jest wiÄ™c jedna grupa, która pÅ‚aci i pÅ‚acze, to jest m.in. polski przemysÅ‚ i energetyka. I jest też druga grupa, która niefrasobliwie siÄ™ cieszy z tego. W mojej ocenie to siÄ™ źle skoÅ„czy, jeÅ›li nie nastÄ…pi interwencja – mówi Henryk KaliÅ›.

– Oczekujemy od polskiego rzÄ…du rozpoczÄ™cia staraÅ„ o wprowadzenie do EU ETS mechanizmów ograniczajÄ…cych obszar ingerencji instytucji finansowych w rynek, który ze swej natury jest rynkiem towarowym, nie finansowym – napisano w liÅ›cie do premiera.

W majowym piÅ›mie eksperci Forum podkreÅ›lili, że firmy muszÄ… mieć możliwość zapewnienia sobie energii po takich kosztach, które nie bÄ™dÄ… zagrażać ich konkurencyjnoÅ›ci na europejskim i Å›wiatowym rynku. Wobec rosnÄ…cych cen energii przemysÅ‚ musi szukać alternatywy, którÄ… stanowiÄ… odnawialne źródÅ‚a energii, a zwÅ‚aszcza energetyka wiatrowa na lÄ…dzie. Ta jest obecnie najtaÅ„szÄ… technologiÄ… wytwarzania energii – nie tylko w porównaniu do źródeÅ‚ konwencjonalnych, ale i innych źródeÅ‚ OZE.

– PrzyÅ‚Ä…czanie źródeÅ‚ odnawialnych do wewnÄ…trzzakÅ‚adowych sieci elektroenergetycznych może odbywać siÄ™ w oparciu o dwie procedury. Pierwsza to autoprodukcja – w tym przypadku ÅºródÅ‚o buduje firma i nie ma żadnych komplikacji formalnych. Natomiast drugim rozwiÄ…zaniem jest przyÅ‚Ä…czanie źródÅ‚a, które buduje i utrzymuje firma zewnÄ™trzna. Wtedy mówimy o potrzebie zmiany definicji linii bezpoÅ›redniej, ponieważ w momencie, kiedy pojawia siÄ™ faktura za energiÄ™, to wraz z niÄ… pojawia siÄ™ też caÅ‚y szereg kosztów zwiÄ…zanych z politykÄ… energetycznÄ…, klimatycznÄ… i fiskalnÄ…, wobec czego przestaje siÄ™ to opÅ‚acać – mówi przewodniczÄ…cy Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu.

Do realizacji tych możliwoÅ›ci – zdaniem ekspertów – potrzebne jest m.in. zniesienie ograniczeÅ„ lokowania OZE na terenach przemysÅ‚owych czy zÅ‚agodzenie warunków uprawniajÄ…cych do uzyskiwania statusu linii bezpoÅ›redniej. PrzykÅ‚ady zawierania umów dotyczÄ…cych sprzedaży energii ze źródeÅ‚ odnawialnych miÄ™dzy wytwórcÄ… OZE i przemysÅ‚owym odbiorcÄ… energii sÄ… coraz czÄ™stsze. WedÅ‚ug MRPiT na koniec 2019 roku w ramach takich umów byÅ‚o zaangażowane Å‚Ä…cznie 8 GW mocy OZE, z czego 85 proc. stanowiÅ‚y lÄ…dowe moce wiatrowe. Z kolei do kwietnia tego roku w Polsce takich umów byÅ‚o 11 (sześć dla farm wiatrowych i pięć dla instalacji PV).