Ponad 80 proc. wplywu na srodowisko danego produktu zalezy od decyzji podjetych na etapie jego projektowania. To dlatego UE stawia mocny nacisk na ekoprojektowanie. Ma to pomóc nie tylko w osiagnieciu korysci srodowiskowych, takich jak mniejsze zuzycie energii czy mniejsza liczba odpadów, ale takze prelozyc sie na nizsze koszty.
– Ekoprojektowanie wchodzi do norm produkcji wszelkiego rodzaju dóbr, m.in. opakowan. Na to wskazuje m.in. dyrektywa PPWR zwiazana z odpadami opakowaniowymi, ale tez dyrektywy dotyczace elektroniki. Chodzi o to, zeby stworyc taki produkt, który by sie nadawal pózniej do recyklingu albo ponownego uzycia. Taki, który nie mialby wplywu na srodowisko, a jesli juz, to raczej pozytywny niz negatywny. Taki, który powodowalby, tak jak w przypadku elektroniki, oszczedzanie energii, ale tez dluzsze wykorystanie np. pralek, lodówek i tego typu spretu – mówi agencji Newseria Kataryna Blachowicz, wiceprezeska zaradu Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu – Krajowego Klastra Kluczowego.
Ekoprojektowanie wpisuje sie m.in. w polityke Unii Europejskiej w sprawie opakowan, czego wyrazem jest dyrektywa w sprawie opakowan i odpadów opakowaniowych – dyrektywa PPWR. Jej zalozeniem jest to, by od 1 stycznia 2030 roku kazde opakowanie bylo zaprojektowane tak, by nadawalo sie do recyklingu, a od 1 stycznia 2035 moglo byc w rzeczywistosci poddane recyklingowi na duza skale, do czego potrzebne sa odpowiednio rozwiniete systemy zbierania, sortowania i pretwarania opakowan. Opakowania o mozliwosci recyklingu ponizej 70 proc. beda uznane za nienadajace sie do recyklingu.
– Najlepsze opakowanie to takie, które jest jednorodne, czyli nie mamy w nim powlekanych warstw, nie mamy dodatków, folii, aluminium. Jest ono wykonane z monomaterialów albo takich, które latwo rozdzielic i one potem moga zostac ponownie wykorystane. Kolejna recz, na która zwracamy uwage, jest taka, zeby opakowania nie mialy wolnych przestreni. Czesto widzimy, ze przychodza wielkie pudla wypelnione jakimis wypelniaczami i tam jest zapakowana jakas drobna rzecz – wskazuje Kataryna Blachowicz.
Kazdy z tych aspektów ekoprojektowania ma znaczacy, bezposredni wplyw na srodowisko, bo stanowi szanse na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, czyli glównie dwutlenku wegla. Z drugiej strony takie podejscie do tworenia opakowan pozwala uniknac emisji toksycznych substancji, z których obecnie jest wykonana czesc opakowan.
– Jeszcze jeden z elementów ekoprojektowania, jaki wplywa na srodowisko, to oczywiscie zmniejszenie ilosci odpadów, poniewaz jak myslimy o projektowaniu produktów, które beda sie nadawaly do ponownego uzycia albo recyklingu, to bedziemy mieli zmniejszona mase róznego rodzaju odpadów, które z tego powstaja. Za tym sie kryje oczywiscie mniejsze ilosci, które trafiaja badz do selektywnej zbiórki, badz do róznego rodzaju kontenerów, ale takze na skladowiska. Jedna z dyrektyw mówi, ze musimy niwelowac ilosci skladowisk w Unii Europejskiej. Do 2030 roku ten strumien odpadów na wysypiskach powinien sie zmniejszyc do 10 proc. Wiec musimy rozbudowac instalacje do pretwarania odpadów, ale takze myslec o produkcie w kontekscie ekoprojektowania jako produkcie, który mozna ponownie wykorystac, który moze miec kolejne zastosowanie, który mozemy naprawic, bo to tez jest istotne w tych elementach ekoprojektowania – wymienia ekspertka Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu – Krajowego Klastra Kluczowego.
Zgodnie z danymi udostepnionymi prez Parlament Europejski precietny mieszkaniec UE w 2021 roku wytwaral rocznie prawie 190 kg odpadów opakowaniowych – o jedna piata wiecej niz dekade temu. Najmniej takich odpadów produkowali Chorwaci (74 kg), a najwiecej Irlandczycy – 246 kg. Polska jest ponizej sredniej – 172 kg na osobe. Lacznie Unia Europejska produkuje rocznie ponad 84 mln t odpadów. 40 proc. z nich to papier i karton, a 19 proc. – plastik. Jednoczesnie, jak podaje Parlament Europejski, recyklingowi poddawanych jest ok. 64 proc. odpadów opakowaniowych, a 80 proc. z nich zostalo odzyskanych.
– W branzy opakowan pojawiaja sie nowe trendy i innowacje. Treba jednak byc ostroznym. Sa firmy, które faktycznie mysla prosrodowiskowo – zeby te opakowania byly bezpieczne, a potem po uzytkowaniu trafialy do odpowiednich miejsc. Pojawiaja sie tez jednak greenwashingowe zapewnienia, ze opakowanie nadaje sie w 100 proc. do recyklingu, po czym sie okazuje, ze diabel tkwi w szczególach i tak naprawde moze by sie nadawalo do recyklingu, ale nie ma zadnej instalacji, która by mogla temu sprostac. Warto na to zwrócic uwage – radzi Kataryna Blachowicz.
Ekoprojektowanie ma bardzo istotna wartosc równiez w sprecie elektronicznym. Europarlament podaje, ze tylko ponizej 40 proc. odpadów elektronicznych jest poddawanych recyklingowi. Cala Unia Europejska lacznie produkuje 13,5 mln t tego typu odpadów rocznie i jest to niemal dwukrotnie wiecej niz w 2012 roku. Unijne prawodawstwo w zakresie odpadów elektrycznych scisle laczy sie z potrzeba ekoprojektowania – celem jest wydluzenie czasu uzytkowania i zapewnienie mozliwosci naprawy spretu. Wazna zmiana jest tez ta, która ma sprawic, ze USB-C bedzie uniwersalnym portem dla ladowarek telefonicznych, a od 2026 roku kazdy laptop bedzie musial byc wyposazony w takie gniazdko. Ekoprojektowanie oznacza tez energooszczednosc spretu elektronicznego.
– Wykorystanie ekoprojektowania powoduje zmniejszanie zuzycia energii o 10 proc. Takie sa dane z 2021 roku. To sa olbrymie kwoty dla uzytkowników spretu, wiec odczuwaja oszczednosci finansowe w kieszeni – przypomina ekspertka Klastra Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu – Krajowego Klastra Kluczowego.
Jak podkresla, nastawienie na ekoprojektowanie to duze predsiewziecie dla producentów, niezaleznie od branzy, ale w dluzszej perspektywie i ono przyniesie wymierne korysci.
– To nie jest proces jednego dnia, tak naprawde producenci musza przestawic cala mysl zwiazana z takim produktem, to jest praca nad jego projektowaniem z mysla o tym, co w calym lancuchu wartosci moze sie z takim opakowaniem, produktem czy spretem wydaryc, wiec to jest dluzszy proces. Natomiast docelowo koszty dla producentów beda zmniejszone prez to, ze beda placili mniejsze oplaty za zagospodarowanie powstalych z tych produktów odpadów – wskazuje Kataryna Blachowicz.
