Około 20 proc. ciąż kończy się poronieniem. Pacjentki mierzą się nie tylko z traumatycznym przeżyciem, ale też brakiem empatii i informacji

Nie tylko samo poronienie jest dla kobiet doÅ›wiadczeniem potencjalnie traumatycznym, lecz także dla wielu z nich jest nim sposób, w jaki potraktowano je w gabinecie lekarskim czy szpitalu – wynika z badaÅ„ ankietowych przeprowadzonych przez FundacjÄ™ CzuÅ‚ość w ramach projektu Siostry Ronie. Najczęściej wskazywanym problemem jest brak empatii ze strony personelu medycznego, pozostawienie pacjentki bez wsparcia psychologicznego, a nawet niezbÄ™dnych informacji na temat dalszych procedur medycznych. – Osoby z personelu medycznego nie bÄ™dÄ… w stanie być empatyczne, jeÅ›li same nie bÄ™dÄ… otrzymywaÅ‚y wsparcia – mówi Joanna Frejus z Fundacji CzuÅ‚ość, która wÅ‚aÅ›nie uruchomiÅ‚a platformÄ™ edukacyjno-wsparciowÄ… dla kobiet roniÄ…cych SiostryRonie.pl

– Osoby, które doÅ›wiadczajÄ… poronienia, niestety bardzo czÄ™sto doÅ›wiadczajÄ… również innych trudnoÅ›ci w obszarze zdrowia psychicznego. Wiele z nich zgÅ‚asza objawy PTSD, czyli zespoÅ‚u stresu pourazowego, depresji czy zaburzeÅ„ lÄ™kowych. W bardzo wielu przypadkach te objawy pojawiajÄ… siÄ™ nie tylko ze wzglÄ™du na samo doÅ›wiadczenie poronienia, ale przede wszystkim ze wzglÄ™du na to, czego dana osoba doÅ›wiadczyÅ‚a, np. na oddziale szpitalnym, lub czego nie doÅ›wiadczyÅ‚a, a potrzebowaÅ‚aby doÅ›wiadczyć, chociażby ze strony bliskich – mówi agencji Newseria Joanna Frejus, psycholożka, psychoterapeutka z Fundacji CzuÅ‚ość.

Fundacja CzuÅ‚ość w ramach projektu Siostry Ronie przeprowadziÅ‚a badanie ankietowe na temat doÅ›wiadczeÅ„ kobiet roniÄ…cych w Polsce. Na każdym z etapów tego trudnego doÅ›wiadczenia pacjentki wskazywaÅ‚y na różnego rodzaju problemy, z którymi musiaÅ‚y siÄ™ mierzyć. W badaniu wzięło udziaÅ‚ niemal 1500 osób.

Najczęściej o poronieniu kobiety dowiadujÄ… siÄ™ podczas rutynowego badania USG (42 proc. respondentek) lub po wystÄ…pieniu niepokojÄ…cych objawów, takich jak krwawienie czy ból w podbrzuszu, z którymi udajÄ… siÄ™ do szpitala (36 proc.).

– Niestety osoby, które dowiadujÄ… siÄ™ w gabinecie lekarskim o tym, że doÅ›wiadczyÅ‚y poronienia, czÄ™sto nie mogÄ… liczyć na wystarczajÄ…cÄ… empatiÄ™ ze strony lekarza czy lekarki. Osoby roniÄ…ce sÄ… przykÅ‚adowo „pocieszane” w sposób, który sprawia im jeszcze wiÄ™cej bólu. To sÄ… bardzo czÄ™sto takie komunikaty jak: zajdzie pani w kolejnÄ… ciążę, to wÅ‚aÅ›ciwie lepiej, że teraz, niż jak by to miaÅ‚o być później – wymienia ekspertka. – W bardzo wielu przypadkach brak empatii lekarza czy lekarki objawia siÄ™ także tym, że brak jest jakiejkolwiek reakcji na trudnÄ… sytuacjÄ™ pacjentki. WiÄ™c w jakiÅ› sposób to doÅ›wiadczenie osoby roniÄ…cej jest po prostu umniejszane – emocje, które przeżywa, nie sÄ… w Å¼aden sposób zaopiekowane, nie dostaje ona przestrzeni na to, żeby sobie poradzić z informacjÄ…, którÄ… otrzymaÅ‚a.

WiÄ™kszość kobiet w gabinecie lekarskim dostaje po prostu skierowanie do szpitala (64 proc.). Rzadziej lekarz zaleca tzw. postÄ™powanie wyczekujÄ…ce, czyli oczekiwanie na samoistne poronienie (22 proc.). PoÅ‚owa pacjentek wskazaÅ‚a, że nie otrzymaÅ‚a informacji na temat tego, jak bÄ™dzie wyglÄ…daÅ‚o dalsze postÄ™powanie, procedury medyczne oraz z czym bÄ™dzie siÄ™ wiÄ…zać pobyt w szpitalu. To potÄ™guje jeszcze poczucie zagubienia i osamotnienia. Zaledwie 5 proc. badanych zostaÅ‚o poinformowanych o możliwoÅ›ci otrzymania wsparcia psychologicznego.

Brak empatii jest, zdaniem pacjentek, gÅ‚ównym problemem także na kolejnym etapie – kiedy kobiety trafiajÄ… na izbÄ™ przyjęć lub na oddziaÅ‚ ginekologiczny w szpitalu. Uczestniczki badania dobrze oceniaÅ‚y personel pod kÄ…tem procedur medycznych, ale 43 proc. przyznaÅ‚o, że nie czuÅ‚y siÄ™ odpowiednio otoczone opiekÄ… ani traktowane z szacunkiem i empatiÄ…. Podobny odsetek (37 proc.) podkreÅ›la, że badania i zabiegi byÅ‚y wykonywane w niekomfortowej, pozbawionej intymnoÅ›ci atmosferze.

– Ten brak empatii objawia siÄ™ bardzo różnie. Bardzo czÄ™sto osoby po zaaplikowaniu leków, które majÄ… spowodować skurcze i wywoÅ‚ać poronienie, sÄ… zostawiane same sobie i przez caÅ‚Ä… noc nikt do nich nie zaglÄ…da, nie sprawdza, nie sÄ… im podawane leki przeciwbólowe, ponieważ w rozumieniu wielu osób z personelu medycznego poronienie to nie poród, wiÄ™c tu siÄ™ wÅ‚aÅ›ciwie nie należą leki przeciwbólowe. CzÄ™sto mamy też do czynienia z brakiem informacji, a wiÄ™c osoba, która trafia na oddziaÅ‚ szpitala, nie wie, co siÄ™ bÄ™dzie dziaÅ‚o. Trudno jej siÄ™ przygotować, co powoduje dodatkowe trudnoÅ›ci, również emocjonalne, w caÅ‚ym tym procesie – mówi psycholożka z Fundacji CzuÅ‚ość.

CzÄ™sto siÄ™ zdarza, że pacjentki roniÄ…ce trafiajÄ… do sal z kobietami w zdrowych ciążach lub tymi, które wÅ‚aÅ›nie urodziÅ‚y. Kolejny problem, na który wskazujÄ… wyniki badania, jest niepeÅ‚na informacja na temat przepisów cywilnoprawnych zwiÄ…zanych z poronieniem, np. w kwestii przysÅ‚ugujÄ…cych Å›wiadczeÅ„ czy pochówku dziecka. Zaledwie 40 proc. badanych zostaÅ‚o w szpitalu poinformowanych, że majÄ… takÄ… możliwość. Kobiety rzadko otrzymywaÅ‚y także opiekÄ™ laktacyjnÄ…, wiÄ™c w przypadku poronienia na późniejszym etapie ciąży (po 16. tygodniu) zostawaÅ‚y same z tym problemem.

Autorki badania podkreÅ›lajÄ… jednak, że te trudne doÅ›wiadczenia pokazujÄ… tylko jednÄ… twarz polskiego systemu ochrony zdrowia –  część kobiet przywoÅ‚uje bowiem także pozytywne wspomnienia zwiÄ…zane z opiekÄ… w sytuacji poronienia. 33 proc. respondentek w szpitalu spotkaÅ‚o siÄ™ z uprzejmoÅ›ciÄ… i Å¼yczliwoÅ›ciÄ…, a 25 proc. – z empatiÄ…. W gabinecie lekarskim, gdzie kobiety dowiadywaÅ‚y siÄ™ o poronieniu, 41 proc. wspomina empatycznÄ… postawÄ™ lekarza lub lekarki. Co trzecia podkreÅ›la, że byÅ‚a wysÅ‚uchana z uwagÄ…, a 25 proc. – że zaopiekowano siÄ™ także jej emocjami i potrzebami. Osoby, które miaÅ‚y pozytywne doÅ›wiadczenia, przyznajÄ…, że pomogÅ‚o im to Å‚agodniej przejść przez ten proces.

– Ani samo badanie, ani prezentowanie tych bardzo smutnych, a miejscami wrÄ™cz wstrzÄ…sajÄ…cych wyników naszego raportu nie sÄ… po to, żeby pokazać, że wina leży po stronie personelu medycznego. Naszym celem jest zwrócić uwagÄ™, że niezwykle istotnym problemem jest brak wsparcia psychologicznego również dla pracowników opieki zdrowotnej, którzy w tej chwili w Polsce nie majÄ… odpowiednich zasobów, żeby móc być empatycznymi – wyjaÅ›nia Joanna Frejus. – Empatia bÄ™dzie możliwa wtedy, kiedy medycy, medyczki, osoby z personelu medycznego bÄ™dÄ…, po pierwsze, przechodzić odpowiednie szkolenia, a wiÄ™c ich cykl edukacji bÄ™dzie obejmowaÅ‚ również aspekty psychologiczne. W tej chwili jest tego nadal za maÅ‚o, jest to traktowane po macoszemu. Z drugiej strony osoby z personelu medycznego nie bÄ™dÄ… w stanie być empatyczne w momencie, kiedy same nie bÄ™dÄ… otrzymywaÅ‚y wsparcia.

Jak podkreÅ›la ekspertka, w polskim systemie ochrony zdrowia brakuje także jednolitych wytycznych dotyczÄ…cych standardów opieki okoÅ‚oporonnej. W przyjÄ™tych w 2019 roku standardach opieki okoÅ‚oporodowej jest rozdziaÅ‚ na temat opieki nad kobietami roniÄ…cymi lub rodzÄ…cymi martwe dziecko, jednak sÄ… to jedynie zalecenia, nie zawsze i nie we wszystkich placówkach przestrzegane. Wskazuje na to także raport NIK z 2020 roku obejmujÄ…cy 37 szpitali z siedmiu województw. Zdaniem kontrolerów w sprawdzanych placówkach pacjentkom, które poroniÅ‚y, urodziÅ‚y martwe dziecko lub których dziecko zmarÅ‚o tuż po porodzie, nie zapewniono prawidÅ‚owej i wystarczajÄ…cej opieki. CzÄ™sto ograniczaÅ‚a siÄ™ ona tylko do udzielenia niezbÄ™dnej pomocy medycznej, nie zapewniaÅ‚a natomiast szerszego wsparcia. W niewystarczajÄ…cym stopniu szkolono personel medyczny, zwÅ‚aszcza z komunikacji z kobietami po stracie dziecka. Nie wszystkie pacjentki mogÅ‚y też skorzystać z pomocy psychologa.

Aby wspierać kobiety w tych trudnych chwilach, Fundacja CzuÅ‚ość uruchomiÅ‚a platformÄ™ multimedialnÄ… SiostryRonie.pl, na której znajdujÄ… siÄ™ materiaÅ‚y edukacyjne i wspierajÄ…ce, skierowane do wszystkich osób z doÅ›wiadczeniem poronienia i ich bliskich, również tych w trakcie ronienia. Kluczowym zasobem platformy sÄ… filmy edukacyjne z ekspertami i ekspertkami różnych specjalizacji (m.in. ginekolożka, psychoterapeutka, psycholożka, prawniczka, poÅ‚ożna, doula, fizjoterapeutka, seksuolożka, profesjonalna towarzyszka w Å¼aÅ‚obie, osoba zajmujÄ…ca siÄ™ organizacjÄ… pogrzebów dzieci), którzy w zwiÄ™zÅ‚y i przystÄ™pny sposób udzielajÄ… informacji na temat różnych aspektów poronienia. Tematyka jest bardzo szeroka – obejmuje informacje zupeÅ‚nie podstawowe, jak np. wyjaÅ›nienia niezbÄ™dnej terminologii medycznej, informacje, czego siÄ™ spodziewać na izbie przyjęć i w szpitalu, jakich reakcji kobieta może siÄ™ spodziewać ze strony swojego ciaÅ‚a. WażnÄ… część zasobów stanowiÄ… filmy na temat emocji, które mogÄ… siÄ™ pojawić podczas ronienia, i tego, jak zaopiekować siÄ™ sobÄ… w tym procesie. Kolejna grupa informacji dotyczy praw przysÅ‚ugujÄ…cych osobom po poronieniu, w tym prawa do pochówku szczÄ…tków dziecka, prawa do opieki laktacyjnej czy prawa do opieki psychologa. 

PublikujÄ…c wstrzÄ…sajÄ…ce wyniki badania na temat sytuacji roniÄ…cych w Polsce, a także proponujÄ…c zbiór rekomendacji i dobrych praktyk w zakresie opieki nad tymi osobami, Fundacja CzuÅ‚ość pragnie rozpocząć szeroko zakrojonÄ… dyskusjÄ™ na temat tego, jak poprawić standardy opieki nad tÄ… grupÄ… pacjentek w Polsce.

– W tej chwili we wspóÅ‚pracy z FundacjÄ… Rodzić po Ludzku, FundacjÄ… Matecznik i FundacjÄ… Medycyny Prenatalnej im. Ernesta Wójcickiego przygotowujemy standardy opieki okoÅ‚oporonnej. WÅ‚aÅ›ciwie nie ma potrzeby, żeby w tych standardach znajdowaÅ‚y siÄ™ jakieÅ› rewolucyjne zapisy. Nie chodzi o to, że osobom doÅ›wiadczajÄ…cym poronienia brakuje na oddziaÅ‚ach szpitalnych czy w gabinetach lekarskich bardzo wyspecjalizowanego sprzÄ™tu medycznego, który wymagaÅ‚by ogromnych nakÅ‚adów finansowych. To, co jest potrzebne i na co wskazujÄ… pacjentki, to przede wszystkim empatia – mówi psychoterapeutka.

Eksperci postulujÄ… także utworzenie instytucji Rzeczniczki Praw Pacjentek w okresie okoÅ‚oporodowym, do której zgÅ‚aszane bÄ™dÄ… uchybienia w zakresie opieki i dostÄ™pnoÅ›ci do gwarantowanych Å›wiadczeÅ„ zwiÄ…zanych z opiekÄ… okoÅ‚oporodowÄ….

Jak wskazuje NIK, w Polsce w latach 2017–2019 każdego roku ok. 1,7 tys. kobiet urodziÅ‚o martwe dziecko, a u ok. 40 tys. kobiet ciąża zakoÅ„czyÅ‚a siÄ™ poronieniem. Szacuje siÄ™, że okoÅ‚o 20 proc. wszystkich ciąż koÅ„czy siÄ™ poronieniem.