Stres i przemęczenie coraz powszechniejszym problemem wśród aktywistów. Około 40 proc. odczuwa wypalenie zawodowe

AktywiÅ›ci mierzÄ… siÄ™ z trudnymi wyzwaniami i coraz częściej borykajÄ… siÄ™ z problemami obniżonego nastroju, wypalenia czy kryzysu psychicznego. Nie mogÄ… przy tym liczyć na wystarczajÄ…ce wsparcie nawet w swoich organizacjach. Te rzadko majÄ… bowiem wypracowane odpowiednie procedury zapobiegania i pomocy w takich sytuacjach. – O ile np. policjanci majÄ… wsparcie psychologów, o tyle aktywiÅ›ci, pracujÄ…cy czÄ™sto na froncie, nie majÄ… takiej możliwoÅ›ci – wskazuje Łukasz Broniszewski, prezes zarzÄ…du Fundacji Stabilo. Wiele zależy także od odgórnych regulacji i przestrzegania przepisów prawa pracy, bo powodem przewlekÅ‚ego stresu mogÄ… być tak przyziemne sprawy jak ilość obowiÄ…zków czy zbyt niskie wynagrodzenie.

– Problem wypalenia zawodowego bardzo czÄ™sto dotyka aktywistów i aktywistek, którzy np. walczÄ… o prawa zwierzÄ…t, broniÄ… puszczy czy zajmujÄ… siÄ™ osobami próbujÄ…cymi przedostać siÄ™ do Polski przez granicÄ™ z BiaÅ‚orusiÄ…. Te osoby przeżywajÄ… ogromny stres, podobnie jak ludzie, którzy biorÄ… udziaÅ‚ np. w manifestacjach dotyczÄ…cych praworzÄ…dnoÅ›ci w Polsce – mówi agencji Newseria Biznes Łukasz Broniszewski.

Badanie przeprowadzone w 2020 roku na grupie ponad 900 aktywistów pokazaÅ‚o, że ponad 90 proc. z nich wiąże swojÄ… dziaÅ‚alność w organizacji pozarzÄ…dowej bÄ…dź ruchu spoÅ‚ecznym z poczuciem misji. 70 proc. zadeklarowaÅ‚o, że czerpie z takiej dziaÅ‚alnoÅ›ci satysfakcjÄ™ oraz znajduje w niej cel i sens. Niezależnie od pozytywnych aspektów aktywizm wiąże siÄ™ jednak z wieloma problemami, wÅ›ród których najpowszechniejszymi sÄ… zmÄ™czenie i stres. W bardzo dużym stopniu odczuwa go aż 43 proc. aktywistów. Natomiast Å›rednio co czwarty uzyskaÅ‚ w badaniu wynik wskazujÄ…cy na możliwość wystÄ™powania poważnych problemów, wymagajÄ…cych diagnozy i pomocy terapeutycznej, takich jak zaburzenia lÄ™kowe i depresyjne (M. CypryaÅ„ska-Nezlek, „Wyzwania i zagrożenia pracy w NGO i nieformalnych ruchach spoÅ‚ecznych. Raport z badania 2020”).

PrzedÅ‚użajÄ…cy siÄ™ stres jest też jednym z podstawowych czynników, które sprzyjajÄ… wypaleniu. Okazuje siÄ™, że wÅ›ród aktywistów jest ono coraz powszechniejszym problemem. Przeprowadzone w 2020 roku badanie pokazaÅ‚o, że aż 44 proc. aktywistów czuÅ‚o wyczerpanie fizyczne czÄ™sto lub bardzo czÄ™sto, z czego 8 proc. niemal codziennie. Duża część uczestników badania (38 proc.) odczuwaÅ‚a też wypalenie, z czego 9 proc. każdego dnia.

– WypalajÄ… siÄ™ aktywiÅ›ci, którzy pracujÄ… na tzw. froncie. PrzykÅ‚adowo w organizacjach zajmujÄ…cych siÄ™ prawami zwierzÄ…t czÄ™sto okazuje siÄ™, że aktywiÅ›ci po jakimÅ› czasie nie sÄ… już w stanie realizować swoich zadaÅ„, swojej misji, ponieważ ten stres, który przeżywajÄ…, jest zbyt duży – mówi prezes Fundacji Stabilo. – To może prowadzić nawet do syndromu stresu pourazowego, z którym trudno sobie samemu poradzić. Tutaj potrzebny jest specjalista, psycholog czy psychiatra, i wsparcie, które pomoże zadbać o dobrostan danej osoby. O ile np. policjanci majÄ… wsparcie psychologów, o tyle aktywiÅ›ci, pracujÄ…cy czÄ™sto na froncie, nie majÄ… takiej możliwoÅ›ci 

– Wypalenie zawodowe jest takim problemem, z którym wiÄ™kszość osób w kryzysie, w tym aktywistek i aktywistów, uważa, że musi siÄ™ zmierzyć samemu – dodaje Magdalena WilczyÅ„ska, ekspertka ds. ochrony aktywistek i aktywistów przed wypaleniem zawodowym, ekspertka Polsko-JapoÅ„skiej Akademii Technik Komputerowych i doktorantka Instytutu Nauk Prawnych PAN

Raport z badania przeprowadzanego w 2020 roku, przy wspóÅ‚udziale m.in. Fundacji Stabilo, Rzecznika Praw Obywatelskich i Uniwersytetu SWPS, pokazaÅ‚ też szereg innych problemów zwiÄ…zanych z aktywizmem. Prawie poÅ‚owa jego uczestników odczuwaÅ‚a presjÄ™, żeby pracować wiÄ™cej i miaÅ‚a poczucie, że osiÄ…ga mniej, niż powinna. Wielu doskwieraÅ‚ brak poczucia sprawstwa i brak wsparcia ze strony samorzÄ…dów i administracji rzÄ…dowej oraz brak odpowiednich regulacji systemowych, a czasami wrÄ™cz celowe utrudnianie dziaÅ‚alnoÅ›ci. Duży odsetek zadeklarowaÅ‚, że doÅ›wiadcza wrogoÅ›ci ze strony polityków albo medialnej nagonki.

JednoczeÅ›nie aktywiÅ›ci, którzy poÅ›wiÄ™cajÄ… wÅ‚asny czas i energiÄ™ na najczęściej nieodpÅ‚atne zaangażowanie w pracÄ™ spoÅ‚ecznÄ…, nie mogÄ… przy tym liczyć na wystarczajÄ…ce wsparcie nawet w swoich organizacjach. Te rzadko majÄ… bowiem wypracowane odpowiednie procedury zapobiegania i pomocy w sytuacjach zwiÄ…zanych ze stresem i kryzysami psychicznymi. Tylko 7–9 proc. aktywistów przyznaje, że ich organizacja bÄ…dź ruch, w którym dziaÅ‚ajÄ…, ma wypracowane procedury pomocowe, a jedynie 16 proc. zostaÅ‚o przeszkolonych lub choćby poinformowanych, jak radzić sobie z potencjalnymi zagrożeniami zwiÄ…zanymi z dziaÅ‚alnoÅ›ciÄ… spoÅ‚ecznÄ….

– W Polsce jest ponad 150 tys. organizacji spoÅ‚ecznych. TÄ… dziaÅ‚alnoÅ›ciÄ… zajmujÄ… siÄ™ ludzie z różnych dziedzin, czÄ™sto po godzinach swojej pracy. I ta aktywność jest niezbÄ™dna, żeby wspierać spoÅ‚ecznoÅ›ci lokalne, żeby dziaÅ‚ać na rzecz dobra wspólnego. Jednak bez wsparcia, bez odpowiednich ram prawnych bardzo trudno bÄ™dzie utrzymać ten poziom aktywnoÅ›ci osób, które dziaÅ‚ajÄ… w ramach spoÅ‚eczeÅ„stwa obywatelskiego – podkreÅ›la Łukasz Broniszewski. – Dlatego zajÄ™liÅ›my siÄ™ tym tematem, żeby zachÄ™cać legislatorów i rzÄ…d do tego, aby pochylili siÄ™ nad dziaÅ‚aniami osób, które sÄ… aktywistami i aktywistkami, które pracujÄ… na rzecz lokalnych spoÅ‚ecznoÅ›ci.

W ramach projektu HASHDziaÅ‚amyDlaZmiany Fundacja Stabilo opublikowaÅ‚a raport, opracowany przez MagdalenÄ™ WilczyÅ„skÄ…, w którym analizuje przyjÄ™te w innych krajach rozwiÄ…zania prawne sÅ‚użące przeciwdziaÅ‚aniu problemom zwiÄ…zanym z aktywizmem spoÅ‚ecznym.

– Te narzÄ™dzia mogÄ… być bardzo różne. W kontekÅ›cie ochrony przed wypaleniem zawodowym to może być np. kwestia odpowiednich procedur wewnÄ™trznych, ale i bardzo podstawowe sprawy, jak np. ile mamy czasu na odpoczynek, jakie dostajemy wynagrodzenie i czy ono odpowiada na realia rynkowe – mówi Magdalena WilczyÅ„ska. – Kwestia wynagrodzeÅ„ jest bardzo ważna, ponieważ osoby bÄ™dÄ…ce w niestabilnej finansowo sytuacji Å¼yjÄ… w ogromnym stresie i przede wszystkim to może być jednym z czynników wypalenia. Trzeba również wiedzieć, że sporo osób z trzeciego sektora nie jest zatrudnionych na umowÄ™ o pracÄ™. Tutaj możemy walczyć o te standardy.

– Aby utrzymać ten poziom aktywnoÅ›ci spoÅ‚ecznej, kluczowe jest wprowadzanie w organizacjach spoÅ‚ecznych różnego rodzaju procedur antydyskryminacyjnych, które bÄ™dÄ… mogÅ‚y zadbać o pracowników, pracowniczki, ale też wolontariuszy. Bardzo ważne jest też mÄ…dre rzÄ…dzenie, czyli tak, żeby Å›wiadomie realizowaÅ‚y zadania wraz ze swoimi wspóÅ‚pracownikami czy wolontariuszami – dodaje Łukasz Broniszewski.

Inna kwestia to możliwość otrzymania zwolnienia lekarskiego z powodu wypalenia zawodowego, co WHO dopuszcza od stycznia br.

– Rozmawiamy również o możliwoÅ›ci wprowadzenia prawa do bycia offline, czyli żeby pracownik miaÅ‚ przyzwolenie, by nie odbierać telefonów i nie sprawdzać poczty po godzinach pracy, by faktycznie zamknąć czas pracy w okreÅ›lonym czasie pracy, a dobrze wiemy, że w praktyce to tak nie wyglÄ…da – podkreÅ›la ekspertka Polsko-JapoÅ„skiej Akademii Technik Komputerowych.