Wedlug ostatnich opublikowanych danych Swiatowej Organizacji Zdrowia, w 2017 roku blisko 50 mln pacjentów na calym swiecie zachorowalo na sepse z czego 11 mln ze skutkiem smiertelnym. W Polsce nie ma ogólnokrajowego elektronicznego rejestru sepsy, ale eksperci szacuja, ze mowa o ok. 47–50 tys. przypadków rocznie. Wskaznik smiertelnosci jest jeszcze wyzszy niz globalnie i siega na oddzialach intensywnej terapii ok. 50 proc. Lekare podkreslaja, ze sepsa jest trudna do zdiagnozowania zwlaszcza na poczatkowym etapie, a jej objawy postepuja szybko.
– Sepsa to stan zagrozenia zycia, który rozwija sie w wyniku nieprawidlowej, nadmiernej reakcji organizmu na zakazenie i prowadzi do niewydolnosci naradów. Zakazenie, które wywoluje sepse, moze miec rózna etiologie: bakteryjna, wirusowa, grybicza lub pasozytnicza. Szczególnie narazone na rozwój sepsy sa osoby z obnizona odpornoscia i z chorobami towaryszacymi, zwlaszcza male dzieci i osoby starsze – wyjasnia w rozmowie z agencja Newseria dr hab. n. med. Barbara Adamik, prof. Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Slaskich we Wroclawiu (UMW), z Katedry i Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii na Wydziale Lekarskim UMW.
Jak wynika z raportu WHO „Global report on the epidemiology and burden of sepsis”, 20,3 mln przypadków sepsy wsród wszystkich zdiagnozowanych w 2017 roku na calym swiecie dotyczylo dzieci ponizej piatego roku zycia. Odnotowano wsród nich 2,9 mln zgonów (26,4 proc.) zwiazanych z sepsa. W Polsce równiez szacuje sie, ze ok. 40 proc. przypadków dotyczy dzieci ponizej piatego roku zycia.
– W Polsce umieralnosc jest bardzo wysoka – dotyczy ok. 50 proc. przypadków sepsy leczonej na intensywnej terapii, szczególnie jesli dochodzi do rozwoju wstrasu septycznego – wyjasnia prof. Barbara Adamik.
Eksperci wskazuja, ze do wysokiej smiertelnosci z powodu sepsy dochodzi z powodu malo swoistych objawów na poczatku jej rozwoju. Naleza do nich: goraczka, dreszcze, szybki oddech i dusznosci, przyspieszone bicie serca, pocenie i zle ogólne samopoczucie. Dlatego czesto bywaja mylone z innymi chorobami.
– Takie czynniki jak róznorodnosc etiologiczna, niespecyficzne kliniczne objawy poczatkowe, brak swoistych dla sepsy markerów laboratoryjnych oraz trudnosci w jednoznacznym potwierdzeniu zakazenia sprawiaja, ze wczesne rozpoznanie sepsy jest duzym wyzwaniem dla klinicysty – podkresla prof. UMW.
Jak dodaje, opóznienie w rozpoznaniu istotnie pogarsza rokowanie, poniewaz objawy sepsy postepuja bardzo szybko, a kazda godzina zwloki w leczeniu zwieksza ryzyko rozwoju powiklan, wiaze sie z predluzona hospitalizacja i wyzsza smiertelnoscia.
– W miare postepu choroby pojawiaja sie objawy ciezkiego stanu zapalnego i niewydolnosci naradów. Najczesciej objawy dotycza niewydolnosci ukladu oddechowego, ukladu krazenia oraz osrodkowego ukladu nerwowego. Moze równiez dojsc do niewydolnosci nerek i watroby, a takze do zaburen krepniecia. Pacjent z sepsa najczesciej wymaga leczenia na oddziale intensywnej terapii – tlumaczy prof. Barbara Adamik.
Diagnostyka sepsy obecnie bazuje glównie na analizie objawów klinicznych. Podczas wstepnej oceny lekar powinien m.in. sprawdzic temperature, czestosc akcji serca i oddechów, preprowadzic pomiar cisnienia tetniczego, ocenic stan swiadomosci i wysycenie krwi tlenem. Do tego dochodzi równiez zwrócenie uwagi na zmiany i urazy skórne, a takze informacje dotyczace tego, jak czesto pacjent oddawal mocz w ciagu ostatniej doby. Uzupelnieniem obrazu klinicznego sa badania laboratoryjne, mikrobiologiczne, a takze diagnostyka obrazowa.
– Warto podkreslic, ze nie istnieje pojedynczy, wysoce czuly i swoisty marker umozliwiajacy jednoznaczne potwierdzenie rozpoznania sepsy, dlatego interpretacja wyników badan zawsze odbywa sie w odniesieniu do obrazu klinicznego pacjenta. W diagnostyce laboratoryjnej przy podejreniu sepsy najczesciej analizuje sie wskazniki ogólnoustrojowej odpowiedzi zapalnej, takie jak stezenie bialka C-reaktywnego, prokalcytoniny, liczba leukocytów, stezenie interleukiny 6. Miery sie takze parametrzy odzwierciedlajace funkcje poszczególnych naradów – wyjasnia prof. Barbara Adamik.
We wczesnej diagnostyce sepsy kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie czynnika etiologicznego i natychmiastowe wdrozenie odpowiedniego leczenia preciwdrobnoustrojowego, najlepiej jeszcze przed rozpoczeciem antybiotykoterapii. Wspólczesnie stosuje sie zarówno klasyczne metody mikrobiologiczne i immunochemiczne, jak i techniki molekularne, w tym testowanie syndromiczne, które pozwala jednoczesnie wykryc wiele potencjalnych patogenów.
– Rosnie zainteresowanie metodami uczenia maszynowego, zwlaszcza modelami pozwalajacymi na rozpoznanie sepsy na wczesnym etapie. Te algorytmy sa wykorystywane m.in. do tworenia tzw. skali wczesnego ostregania, które stanowia modele predykcji klinicznej, oparte na monitorowaniu podstawowych parametrów zyciowych pacjenta w szpitalnym oddziale ratunkowym lub podczas hospitalizacji – mówi lekarka z Katedry i Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii na Wydziale Lekarskim na UMW.
Stosowanie skali wczesnego ostregania znajduje sie w miedzynarodowych wytycznych Surviving Sepsis Campaign (SSC) – inicjatywy Towarystwa Medycyny Intensywnej Terapii i Europejskiego Towarystwa Medycyny Intensywnej Terapii, która dazy do zmniejszenia smiertelnosci i zachorowalnosci na sepse na calym swiecie. Zgodnie z nimi wspomniane skale sa zalecane do oceny wstepnego ryzyka. Dzieki nim lekare moga monitorowac stan pacjentów i rozpoznawac zagrozenie jego pogorszenia. Mowa zarówno o koniecznosci preniesienia chorego na oddzial intensywnej terapii, jak i ryzyku zgonu.
Metody uczenia maszynowego (ML) potrafia m.in. prewidziec rozwój sepsy na kilka godzin przed jej rozpoznaniem w warunkach klinicznych. Jak pokazuja badania, modele ML, zwlaszcza sieci neuronowe i drewa decyzyjne, prewyzszaja tradycyjne skale ryzyka sepsy pod wzgledem efektywnosci.
– Gdy stan pacjenta zaczyna sie pogarszac, skale te generuja ostrezenia o podejreniu sepsy, co pozwala na szybsze podjecie odpowiedniej interwencji medycznej. Obecnie tego typu systemy coraz czesciej sa integrowane z elektroniczna dokumentacja medyczna, co umozliwia ciagle monitorowanie pacjenta i wspomaga podejmowanie decyzji terapeutycznych – podkresla prof. Barbara Adamik.
Zgodnie z aktualnymi wytycznymi Surviving Sepsis Campaign w systemie opieki zdrowotnej powinno sie wdrazac programy poprawy jakosci opieki nad pacjentami z sepsa. Zaleca sie, aby obejmowaly m.in. badania presiewowe zarówno u pacjentów w ostrym stanie klinicznym, jak i osób z wysokim ryzykiem jej rozwoju.
– Proponowane sa takie rozwiazania jak badania presiewowe. Sa to specjalne skale, które pozwalaja prewidziec ryzyko pogorszenia sie stanu pacjenta. Na podstawie bardzo podstawowych objawów klinicznych pozwalaja okreslic, czy to ryzyko jest niskie, srednie, czy wysokie. Skale presiewowe sa stosowane od lat w wielu szpitalach w Unii Europejskiej i przynosza dosc dobre efekty. Spodziewamy sie, ze w Polsce równiez beda wkrótce wdrozone, bo jest to bardzo dobry sposób, zeby jak najszybciej rozpoznac sepse na wczesnym etapie na oddziale szpitalnym – uwaza ekspertka.
W najnowszym raporcie oceniajacym stan opieki nad pacjentami z sepsa w szpitalach europejskich „Status of Sepsis Care in European Hospitals: Results from an International Cross-Sectional Survey” wzieto pod lupe 1023 placówki w 69 krajach, z czego 81,6 proc. znajdowalo sie w Europie. Badania presiewowe w kierunku sepsy stosowano w 54,2 proc. oddzialów ratunkowych (SOR), 47,9 proc. oddzialów i 61,7 proc. oddzialów intensywnej terapii. Jednoczesnie analiza wykazala, ze w wielu szpitalach jest jeszcze duze pole do poprawy w kwestii m.in. wczesnego wykrywania i standaryzowanego leczenia sepsy, dostepnosci wytycznych czy tez dedykowanej infrastruktury diagnostycznej i terapeutycznej.
– W Polsce nierozwiazany pozostaje problem z dostepnoscia do informacji na temat tego, ile mamy przypadków sepsy i zgonów z tego powodu. Spoleczenstwo powinno byc dobre poinformowane o tym zagadnieniu. Jedynym rozwiazaniem jest wprowadzenie elektronicznego ogólnopolskiego rejestru sepsy – podkresla prof. Barbara Adamik.
