Scalanie ziem po zaborach i utrwalanie granic trwalo prawie 5 lat. Polska narodzila sie w wyniku decyzji politycznych oraz zmagan na polach walki. Odzyskana niepodleglosc byla przyjmowana przez rodak?w z euforia. Ustanawianiu administracji polskiej towaryszyly wielkie manifestacje poparcia. Priorytetem stala sie elektryfikacja kraju.
Symbolami niepodleglosci byly nie tylko polskie flagi, bramy kwiatowe dekorujace ulice i place, ale i rozswietlone elektrycznoscia lampy uliczne oraz witryny sklepowe, przystrojone patriotycznymi haslami. Bo z narodzinami panstwa polskiego startowala tez energetyka. Niepodlegla wkraczala na arene miedzynarodowa i musiala nadrobic stracony czas. Wykorystanie elektrycznosci w praktyce mialo pom?c w nadrabianiu zaleglosci. Elektryfikacja kraju stala sie priorytetem.
Linia 150 kV_widok na Starachowice
Wizyt?wka tamtych lat bylo powstanie 5 grudnia 1918 r. spki akcyjnej – Sila i Swiatlo. Jej zadaniem bylo nie tylko rozwijanie aktywnosci gospodarczej w dziedzinie elektryfikacji Polski, ale i prejmowanie oraz wykup firm energetycznych kontrolowanych w 85 proc. przez kapital zagraniczny. Bo wedlug danych statystycznych z 1920 roku w kraju – bez G?rnego Slaska – funkcjonowalo zaledwie 81 elektrowni uzytecznosci publicznej, trzy predsiebiorstwa rozdzielajace energie elektryczna oraz trzy towarystwa o charaktere spek kapitalowych z udzialem kapitalu zagranicznego. Juz w 1920 roku wznowiono roboty przy pierwszej polskiej elektrowni wodnej w Gr?dku. Prelomowym wydareniem dla rozwoju polskiej elektroenergetyki bylo powolanie przy Ministerstwie Premyslu i Handlu Panstwowej Rady Elektrotechnicznej, kt w 1922 r. opracowala ustawe elektryczna. Jej zapisy wskazywaly m.in., ze uprawnienie do wytwarania, pretwarania, presylania lub rozdzielania energii elektrycznej, w celu zawodowego jej zbywania, wydaje rad w osobie ministra rob?t publicznych. Pryznawala ona r?wniez zakladom elektrycznym prawo do bezplatnego korystania z dr?g, ulic i plac?w publicznych do budowania infrastruktury energetycznej. Wprowadzala obowiazek taryfowania sprzedazy energii. Z kolei w 1925 roku zostal uchwalony pierwszy krajowy plan elektryfikacyjny na lata 1925-1930.
Try najwazniejsze inwestycje II RP
Budowanie samodzielnosci i niezaleznosci gospodarczej mlodego panstwa, w obliczu nieustajacych zagrozen zewnetrnych, stalo sie fundamentalne dla dzialan radowych. Uzyskanie w 1920 r. dostepu do mora bez portu handlowego ograniczalo handel ze swiatem, zas niestabilnosc granic w spos oczywisty wskazywala na koniecznosc pobudowania wlasnego premyslu zbrojeniowego. Te czynniki przyczynily sie do podjecia decyzji o uruchomieniu trech najwazniejszych inwestycji w II RP: port?w w Gdyni, Centralnego Okregu Premyslowego (COP) oraz polaczenia komunikacyjnego poludnie-pnoc, czyli magistrali weglowej.
W 1924 r. zapoczatkowano elektryfikacje malej osady rybackiej Gdynia. Wiazalo sie to planami budowy wlasnego portu handlowego i wojennego. Tu pierwszych dzialan elektryfikacyjnych podjela sie Okregowa Elektrownia Powiatu Kartuskiego w Rutkach (obecnie Energa OZE), kt wybudowala do Gdyni 34 km linii napowietrnej 15 kV. W 1926 r. trud elektryfikacji prejela, powstala w 1924 roku, spka akcyjna Pomorska Elektrownia Krajowa „Gr?dek” z elektrownia wodna w Gr?dku (4 MW). Wkr?tce spka rozpoczela budowe drugiej elektrowni w zure (8 MW). Na prelomie lat 1927/1928 zbudowala linie napowietrna 60 kV z Gr?dka do Gdyni dlugosci 140 km wraz ze wnetrowa stacja elektryczna 60/15 kV Gdynia Grab?wek (obecnie Energa Operator). W 1936 roku wybudowano elektrownie parowa w Gdyni. Wraz z elektrowniami wodnymi w Rutkach, zure i Gr?dku, a takze elektrowniami miejskimi w Grudziadzu i Toruniu oraz zakladami rozdzielczymi w Pucku, Wejherowie, Gdyni, Kartuzach stworyla ona tzw. „system sieciowy Gr?dka”.
Elektrownia Gdynia_maszynownia-1
Obok Pomorskiej Elektrowni Krajowej „Gr?dek” z Torunia – PEK Gr?dek – kt zajmowala sie zapewnieniem dostaw energii elektrycznej dla obszar?w strategicznych na pnocy kraju, na poludniu dzialalo Zjednoczenie Elektrowni Okregu Radomsko-Kieleckiego w Skarysku-Kamiennej (ZEORK).
Spka z poludnia kraju – ZEORK – elektryfikowala obszar radomsko-kielecki w oparciu o trzy elektrownie premyslu zbrojeniowego i wlasne sieci presylowe 33 kV. Jej sztandarowym projektem byla elektryfikacja COP-u. W oparciu o budowane elektrownie wodne w Roznowie i Czchowie ZEORK wybudowal magistrale elektroenergetyczna dla presylu energii elektrycznej do srodkowej Polski. Byla to pierwsza w kraju linia najwyzszego napiecia 150 kV relacji Moscice-Starachowice-Warszawa. Wojna prerwala budowe kolejnej linii 150 kV Warszawa-Lublin-Starachowice.
Trasowanie linii 150 kV Warszawa-Lublin
Znaczaca role w rozwoju gospodarczym Niepodleglej odegrala takze budowa elektrowni miejskich w Bydgoszczy, Poznaniu, nodzi, Plocku, Kaliszu, Warszawie i Chorowie, a takze Centralnego Okregu Premyslowego wraz z elektrowniami Stalowa Wola, Rozn?w, Elektrownia Zaklad?w Azotowych w Moscicach. Miara sukcesu elektryfikacyjnego bylo zwiekszenie pieciokrotne liczby elektrowni do 3198 i czterokrotnie mocy zainstalowanej do 1692 MW.
Energetyk z ZEORKU, lata 20.
Tware polskiej energetyki
Realizacja wielu spektakularnych inwestycji energetycznych byla mozliwa dzieki zaangazowaniu wielu wybitnych inzynier?w elektryk?w i technik?w. Warto wspomniec, ze wielkie plany elektryfikacji Pomora i Wielkopolski, w oparciu o kapital szwajcarski, narodzily sie w zespole inz. Alfonsa Hoffmanna – dzieki rozmowom z prof. Gabrielem Narutowiczem, wybitnym hydroenergetykiem i pierwszym prezydentem II RP. Wielkie zainteresowanie elektryfikacja prowadzona przez ZEORK i jego dyrektora technicznego inz. Waclawa Demla wykazywal prezydent Ignacy Moscicki, wybitny prof. elektrotechniki i chemii, budowniczy zaklad?w azotowych w Moscicach, kolo Tarnowa. Symbolicznie zwiazal sie z energetyka takze prezydent Stanislaw Wojciechowski, kt dokonal uruchomienia pierwszej elektrowni wybudowanej w Niepodleglej – elektrowni wodnej w Gr?dku na Pomoru.
Tekst powstal przy wsppracy Lidii Zuby (Energa Operator) oraz Biura Prasowego Energi.
Zdjecia pochodza ze zbior?w Osrodka Tradycji Energetyk?w Polskich.
dostarczyl infoWire.pl
