Åšwiatowa Organizacja Zdrowia, po zebraniu komitetu nadzwyczajnego, uznaÅ‚a w zeszÅ‚ym tygodniu maÅ‚piÄ… ospÄ™ za globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego – pomimo że eksperci WHO nie byli zgodni w ocenie sytuacji. Dlatego dyrektor generalny WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus po raz pierwszy podjÄ…Å‚ decyzjÄ™ o wprowadzeniu globalnego alertu mimo braku konsensusu wÅ›ród ekspertów zasiadajÄ…cych w komitecie. W Polsce sytuacja jest stabilna, choć – ze wzglÄ™du na doÅ›wiadczenia zwiÄ…zane z COVID-19 – maÅ‚pia ospa budzi spoÅ‚eczny niepokój. Jak wskazuje dr Aneta Afelt z Uniwersytetu Warszawskiego, niekoniecznie wywoÅ‚a ona jednak nowÄ… epidemiÄ™, ponieważ nie rozprzestrzenia siÄ™ tak Å‚atwo jak SARS-CoV-2. Pewne jest jednak, że w nadchodzÄ…cych latach takich chorób odzwierzÄ™cych bÄ™dzie siÄ™ pojawiać coraz wiÄ™cej.
– To, że w nasze, ludzkie Å›rodowisko wkraczajÄ… wirusy, które pochodzÄ… nawet z obszarów odlegÅ‚ych geograficznie, jest normalne we wspóÅ‚czesnoÅ›ci. Å»yjemy w zglobalizowanym spoÅ‚eczeÅ„stwie, jesteÅ›my poÅ‚Ä…czeni szlakami komunikacyjnymi transportu regionalnego, transportu miÄ™dzykontynentalnego, chÄ™tnie przemieszczamy siÄ™ z powodów turystycznych, edukacyjnych, biznesowych, szukajÄ…c pracy. To wszystko powoduje, że jesteÅ›my wektorem najprzeróżniejszych patogenów – bakterii wirusów, grzybów i pasożytów – mówi dr Aneta Afelt, pracownik Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego, czÅ‚onek ZespoÅ‚u ds. COVID-19 przy Polskiej Akademii Nauk.
WedÅ‚ug danych WHO od poczÄ…tku stycznia do 21 lipca br. odnotowano ponad 15,3 tys. potwierdzonych laboratoryjnie i 72 prawdopodobnych przypadków maÅ‚piej ospy (w tym pięć zgonów) w 74 krajach Å›wiata. Prawie 3/4 zakażeÅ„, zgÅ‚oszonych w ciÄ…gu ostatnich czterech tygodni, odnotowano w Europie.
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) podaje, że do 21 lipca br. w 27 krajach UE wystÄ…piÅ‚o prawie 8,7 tys. potwierdzonych przypadków tej choroby – najwiÄ™cej w Hiszpanii, Niemczech, Francji, Holandii, Portugalii i we WÅ‚oszech. Z kolei poza UE najwiÄ™kszymi ogniskami sÄ… w tej chwili Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada i Brazylia. Wszystkie wymienione kraje odpowiadajÄ… Å‚Ä…cznie za ponad 88 proc. przypadków maÅ‚piej ospy zgÅ‚oszonych na caÅ‚ym Å›wiecie – wynika z danych WHO. NiepokojÄ…cy jest jednak fakt, że w ostatnim tygodniu aż 26 krajów zgÅ‚osiÅ‚o wzrost tygodniowej liczby przypadków, przy czym najwyższy odnotowano we Francji.
W Polsce – wedÅ‚ug danych ECDC z 21 lipca br. – potwierdzonych przypadków maÅ‚piej ospy byÅ‚o dokÅ‚adnie 40. „Pacjent zero” pojawiÅ‚ siÄ™ już 10 czerwca br. w Warszawie, ale – jak informowaÅ‚ niedawno wiceminister zdrowia Waldemar Kraska – na razie sytuacja w Polsce jest stabilna, a osoby zakażone maÅ‚piÄ… ospÄ… przechodzÄ… jÄ… dość Å‚agodnie. Mimo to MZ zamówiÅ‚o już tysiÄ…c szczepionek przeciwko tej chorobie dla pracowników sÅ‚użby zdrowia.
Ze wzglÄ™du na doÅ›wiadczenia zwiÄ…zane z COVID-19 rosnÄ…ca liczba zachorowaÅ„ na maÅ‚piÄ… ospÄ™ budzi spoÅ‚eczny niepokój. Jednak – jak wskazuje dr Aneta Afelt z Uniwersytetu Warszawskiego – na razie patogen nie rozprzestrzenia siÄ™ tak Å‚atwo jak SARS-CoV-2 i niekoniecznie wywoÅ‚a nastÄ™pnÄ…, globalnÄ… epidemiÄ™.
– MaÅ‚pia ospa przemieszcza siÄ™ poprzez kontakty intymne, jak do tej pory wykazano. Tak wiÄ™c jest wiele parametrów, które decydujÄ… o tym, czy jakaÅ› inwazja patogenu przyjmie charakter epidemiczny lub pandemiczny. Nasze zachowanie też wpÅ‚ywa na tÄ™ transmisjÄ™ – mówi czÅ‚onek ZespoÅ‚u ds. COVID-19 przy Polskiej Akademii Nauk.
W raporcie z 21 lipca br. WHO wskazuje, że „za wyjÄ…tkiem krajów obszarów Afryki Zachodniej i Åšrodkowej trwajÄ…ca epidemia maÅ‚piej ospy nadal dotyka gÅ‚ównie mężczyzn uprawiajÄ…cych seks z mężczyznami, którzy zgÅ‚osili niedawno stosunek z jednym lub wieloma partnerami”. Transmisja patogenu odbywa siÄ™ bowiem gÅ‚ównie przez pÅ‚yny ustrojowe, ale może do niej dość także poprzez kontakt ze skażonymi przedmiotami (jak np. poÅ›ciel), a w sprzyjajÄ…cych warunkach – przy bezpoÅ›rednim, przedÅ‚użonym kontakcie twarzÄ… w twarz z osobÄ… zakażonÄ… – może siÄ™ też przenosić drogÄ… kropelkowÄ…. Niewykluczone jest wiÄ™c, że wirus może zainfekować tzw. grupy wysokiego ryzyka, w tym dzieci, kobiety w ciąży i osoby z obniżonÄ… odpornoÅ›ciÄ…. MiÄ™dzy innymi dlatego w piÄ…tek, 22 lipca br. Europejska Agencja Leków (EMA) zatwierdziÅ‚a już stosowanie szczepionki Imvanex przeciwko ospie prawdziwej w celu rozszerzenia jej zastosowania o ochronÄ™ osób dorosÅ‚ych przed maÅ‚piÄ… ospÄ….
MaÅ‚pia ospa to zakaźna, odzwierzÄ™ca choroba zakaźna wywoÅ‚ywana przez wirus ospy maÅ‚piej (MPXV) należący do rodzaju Orthopoxvirus – tego samego, do którego należy też wirus ospy prawdziwej, która w 1980 roku zostaÅ‚a uznana przez WHO za caÅ‚kowicie wyeliminowanÄ…. Obecnie rzÄ…dom poszczególnych paÅ„stw zaleca siÄ™ „podnoszenie Å›wiadomoÅ›ci wÅ›ród lekarzy i szpitali, podejmowanie Å›rodków ochronnych i edukowanie obywateli, jak chronić siÄ™ przed infekcjÄ…”.
Choroba do tej pory wystÄ™powaÅ‚a gÅ‚ównie w zachodniej i Å›rodkowej Afryce. Kilka miesiÄ™cy temu pojawiÅ‚a siÄ™ jednak w krajach europejskich i od tego czasu dość szybko siÄ™ rozprzestrzenia. Na ogóÅ‚ ma jednak Å‚agodny przebieg. WedÅ‚ug WHO najbardziej charakterystyczne symptomy to gorÄ…czka i ból gÅ‚owy, obrzÄ™k wÄ™zÅ‚ów chÅ‚onnych oraz wysypka lub zmiany skórne, które zaczynajÄ… siÄ™ na twarzy i mogÄ… siÄ™ rozprzestrzeniać na resztÄ™ ciaÅ‚a. Objawy zazwyczaj trwajÄ… od dwóch do czterech tygodni.
– Ten wirus zostaÅ‚ zidentyfikowany w Afryce Åšrodkowej w latach 70. Dopiero niedawno pojawiÅ‚y siÄ™ informacje o tym, że zaczÄ…Å‚ szybko ewoluować, a po drugie – zaczÄ…Å‚ być wyprowadzany poza swojÄ… naturalnÄ… niszÄ™ ekologicznÄ… w Afryce – mówi dr Aneta Afelt.
Podobnie jak COVID-19 maÅ‚pia ospa to tzw. zoonoza, a wiÄ™c choroba odzwierzÄ™ca (przeniesiona ze zwierzÄ™cia na czÅ‚owieka). Jednak wirusy, które wywoÅ‚ujÄ… obie te choroby, znaczÄ…co siÄ™ od siebie różniÄ….
– Przypadek maÅ‚piej ospy jest inny niż wirusa SARS-CoV-2. To sÄ… dwa różne patogeny. SARS-CoV-2 to jest wirus RNA, natomiast wirus maÅ‚piej ospy to z kolei wirus DNA. To oznacza, że jest nieco bardziej – nazwijmy to – zaawansowany, ewolucyjnie bardziej rozwiniÄ™ty – mówi ekspertka.
Co ciekawe, wirus maÅ‚piej ospy faktycznie po raz pierwszy zostaÅ‚ odkryty u maÅ‚p. Jednak najwiÄ™kszym rezerwuarem u zwierzÄ…t sÄ… gryzonie, gÅ‚ównie wiewiórki i szczury.
– Wbrew pozorom wirus maÅ‚piej ospy nie jest transmitowany przez maÅ‚py, ale przez gryzonie, np. przez szczury. To powoduje, że jego odlegÅ‚ość do czÅ‚owieka jest mniejsza niż w przypadku wirusa SARS-CoV-2, w przypadku którego pierwotnymi nosicielami byÅ‚y nietoperze – mówi dr Aneta Afelt. – Natomiast jest jasne, że miÄ™dzy nietoperzem a formÄ…, która przeszÅ‚a na czÅ‚owieka, byÅ‚y zwierzÄ™ta poÅ›rednie. I jak dużo tych zwierzÄ…t poÅ›rednich byÅ‚o, tego jeszcze nie wiemy, trwajÄ… badania.
Jak wskazuje, można siÄ™ spodziewać, że w nadchodzÄ…cych latach tzw. zoonoz, czyli chorób odzwierzÄ™cych, bÄ™dzie siÄ™ pojawiać coraz wiÄ™cej. Wynika to m.in. z Å‚atwoÅ›ci przemieszczania siÄ™ w zglobalizowanym spoÅ‚eczeÅ„stwie.
– Jako spoÅ‚eczność nabraliÅ›my dużego apetytu na to, żeby poznać Å›wiat, ale również żeby mieć ten Å›wiat u siebie w domu, np. na talerzu. PrzywykliÅ›my w Polsce do tego, że mamy awokado, mamy inne egzotyczne owoce, egzotyczne warzywa i miÄ™so, jak np. miÄ™so krokodyla, strusia. To wszystko powoduje, że mamy do czynienia z globalnym transportem ludnoÅ›ci, zwierzÄ…t, żywnoÅ›ci, towarów wszelkiego rodzaju, co niestety uruchamia drogi transmisji różnego rodzaju patogenów na różnych etapach ich faz życiowych – mówi czÅ‚onek ZespoÅ‚u ds. COVID-19 przy Polskiej Akademii Nauk.
