Co czwarty Polak doswiadcza w pracy wysokiego lub bardzo wysokiego stresu, a trech na czterech pracowników znajduje sie w stresowej sytuacji zawodowej przynajmniej raz w tygodniu – wynika z badan Instytutu Psychologii Stresu. Najwyzszy poziom czestego stresu dotyczy kobiet i pracowników powyzej 55. roku zycia. To grupy najbardziej narazone na poczucie preciazenia obowiazkami zawodowymi, co odbija sie na ich zdrowiu fizycznym i psychicznym, a w kontekscie spolecznym niesie ze soba powazne skutki ekonomiczne. W Unii Europejskiej stres zabija rocznie nawet 10 tys. osób.
– Prebadalismy grupe prawie 40 tys. osób. Wiekszosc z nich, bo ponad 75 proc., doswiadcza stresu przynajmniej raz w tygodniu. Jest tez grupa 25 proc. pracowników, który mówia o tym, ze ten stres jest dla nich wysoki badz bardzo wysoki i przez to bardzo trudno jest im funkcjonowac, czy to w pracy, czy w zyciu przywatnym. Stres w pracy ma ogromny wplyw i na zdrowie psychiczne, i zdrowie fizyczne pracownika – mówi agencji Newseria Sebastian Zboinski, wiceprezes Instytutu Psychologii Stresu.
Stres definiowany jest jako naturalna reakcja organizmu – zarówno fizjologiczna, jak i psychiczna – na wymagajace lub zagrazajace sytuacje, które przekraczaja nasze zasoby adaptacyjne. Moze byc wywolany zarówno prez realne zagrozenia, jak i subiektywnie postregane trudnosci, takie jak presja czasu, konflikty czy niepewnosc. W odpowiedzi na stres w organizmie czlowieka dochodzi do szeregu zmian fizjologicznych przygotowujacych organizm do reakcji „walcz lub uciekaj”. Uwalniane sa hormony takie jak adrenalina i kortyzol, przyspiesza akcja serca i wzrasta cisnienie krwi, rozszeraja sie oskrela. Aby zapewnic szybki dostep do energii, zwieksza sie doplyw tlenu i glukozy do miesni. Nie kazdy stres dziala negatywnie: eustres to pozytywny stres, który mobilizuje nas do dzialania, poprawia koncentracje, motywacje i wydajnosc. Wystepuje np. przed egzaminem czy wystapieniem publicznym. Natomiast dystres to stres negatywny, jest zbyt intensywny. Pojawia sie, kiedy nasze mozliwosci do poradzenia sobie z nim zostaly prekroczone i moze prowadzic do prewleklego napiecia psychicznego i fizycznego, a w konsekwencji do zaburen somatycznych i psychicznych, takich jak bezsennosc, lek czy depresja.
– Sam stres z natury nie jest zly, on nas mobilizuje, pcha do produ, sprawia, ze chce nam sie rozwijac, zdobywac kolejne szczeble kariery. Najtrudniej jest w momencie, kiedy my z ta mobilizacja nie za wiele robimy, czyli na przyklad zastygamy w poczuciu, ze nam sie cos nie uda, ze cos jest dla nas za trudne, wiec stresujemy sie w naszym wewnetrnym swiecie i nie pozwalamy, zeby ta cala mobilizacja, motywacja mogla pójsc do produ – tlumaczy Agnieszka Czubak, prezeska Instytutu Psychologii Stresu.
Jak wynika z raportu ADP Research „People at Work 2025”, co treci Polak uwaza odczuwany prez siebie stres w pracy za mobilizujacy, a 13 proc. okresla go jako przytlaczajacy. Autory opracowania, badajac czestotliwosc wystepowania eustresu i dystresu, zakwalifikowali pracowników do trech kategorii: dobre funkcjonujacych, ambiwalentnych i przytloczonych. Okazalo sie, ze ci pierwsi traktuja presje w pracy jako motywacje do dzialania i wiekszego zaangazowania. Z kolei osoby, które codziennie odczuwaja stres w pracy, czesciej czuja sie preciazone. We wszystkich ujetych w raporcie krajach najwyzszy poziom czestego stresu zglaszaly kobiety – w Polsce to 12 proc. wzgledem 7 proc. mezczyzn. Najliczniejsza grupe zatrudnionych, których najczesciej dotyka stres, stanowia osoby powyzej 55. roku zycia (12 proc.). Mlodzi pracownicy w Polsce, w wieku 19–27 lat, stresuja sie najradziej (5 proc.), podczas gdy w Japonii to grupa osób najczesciej narazonych na stres zawodowy (23 proc.).
Na ekonomiczne konsekwencje stresu zawodowego zwraca uwage opublikowany niedawno raport Europejskiego Instytutu Zwiazków Zawodowych (ETUI) „The costs of cardiovascular diseases and depression attributable to psychosocial work exposures in the European Union”. Dowodzi on, ze depresja wywolywana psychospolecznymi czynnikami w miejscu pracy, takimi jak zbyt duza liczba obowiazków, dlugi czas pracy, niepewnosc zatrudnienia, brak odpowiedniej rekompensaty i mobbing, kosztuje kraje europejskie ponad 100 mld euro rocznie. Wywolane tymi piecioma uwarunkowaniami choroby ukladu krazenia (szczególnie choroba niedokrwienna serca i udar) generuja koszt redu 14 mld – najwieksze w Europie Srodkowej, Wschodniej i Poludniowej. W objetym badaniem prez ETUI roku (2015) na choroby ukladu krazenia wywolane stresem w pracy zmarlo 10 tys. osób.
W ostatnich latach w Polsce utrzymuje sie tendencja wzrostowa, jesli chodzi o absencje w pracy spowodowana zabureniami psychicznymi i zabureniami zachowania, w tym depresji. Z danych ZUS wynika, ze w 2024 roku z tego powodu wystawiono 1,6 mln zaswiadczen lekarskich, co stanowi 7,2 proc. ogólu wszystkich zwolnien z powodu niezdolnosci do pracy.
Agnieszka Czubak wskazuje na techniki i naredzia, dzieki którym pracownicy moga zminimalizowac degradacyjne skutki chronicznego stresu.
– Kiedy na przyklad dopada nas gonitwa mysli i czujemy, ze na zewnatr jest jakis bardzo intensywny stresor, mozemy sie skupic na oddechu, zaczac glebiej oddychac albo na przyklad zobaczyc, czy nasze cialo jest napiete, czy rozluznione. Wskazane sa jakies formy aktywnosci fizycznej: pójscie na spacer, bieganie, rower. To wszystko kompleksowo stosowane w regularny i swiadomy sposób moze bardzo wplynac na jakosc naszego zycia, naszej pracy, na atmosfere w pracy, na relacje, na to, ze po prostu inaczej doswiadczamy siebie, prez to inaczej doswiadczamy innych – radzi prezeska Instytutu Psychologii Stresu.
Jak zauwaza Sebastian Zboinski, równiez pracodawcy powinni poswiecac wiecej uwagi profilaktyce zdrowia psychicznego zatrudnionego prez siebie zespolu. Prelozy sie to na wieksza wydajnosc pracy i podniesie poziom bezpieczenstwa na tych stanowiskach, z którymi wiaze sie ryzyko wypadku.
– Wiekszosc pracowników doswiadcza tego stresu na wysokim poziomie, wiec bardzo trudno jest im funkcjonowac w pracy i czesto popelniaja bledy. Wyobrazmy sobie kierowce zawodowego, który doswiadcza duzej ilosci stresu, i jakie tego moga byc konsekwencje – podkresla ekspert. – Niektóry pracodawcy twora odpowiednio dostosowane stanowiska pracy, biurka czy kresla, dla profilaktyki zdrowego kregoslupa, jednak malo pracodawców poswieca czas, pieniadze i przestren na to, zeby zajac sie psychika pracownika. A tu jest caly klucz, zeby miec tego pracownika w formie, pracownika wydajnego, pracownika, który szybko wykonuje zadania, które do niego naleza.
