Mastektomia profilaktyczna jest zabiegiem polegajacym na usunieciu zdrowej piersi w celu zmniejszenia ryzyka rozwoju nowotworu w jej obrebie. Od 2019 roku jest on refundowany, jednak pacjentki musza spelnic okreslone kryteria. Dr Pawel Kabata, chirurg onkologiczny z Wojewódzkiego Centrum Onkologii w Gdansku, ocenia, ze przekaz wokól mastektomii profilaktycznej zostal bardzo splycony i sprowadzony do operacji plastycznej piersi finansowanej prez NFZ. W tej szkodliwej narracji pomija sie aspekt tego, jak trudna jest to decyzja dla pacjentek i z jakimi powiklaniami moze sie wiazac.
Rak piersi to najpowszechniej wystepujacy nowotwór wsród Polek. W latach 2013–2022 rejestrowano srednio 19,25 tys. nowych przypadków rocznie. W 2022 roku odnotowano ich ponad 21 tys., z czego 19,6 proc. w grupie wiekowej 35–49, a 48,7 proc. wsród kobiet miedzy 50. a 69. rokiem zycia.
– Profilaktyczna mastektomia to jest zabieg, który w Polsce jest dostepny, refundowany, choc osobna kwestia jest skala jego refundacji. W naszym osrodku w Gdansku w zeszlym roku wykonalismy 40 tego typu operacji – mówi agencji Newseria dr n. med. Pawel Kabata, chirurg onkologiczny z Wojewódzkiego Centrum Onkologii w Gdansku. – To zabieg, który w duzej miere, troche prez caly szum medialny, jest zabiegiem nieco skrywdzonym.
Czesto jest on postregany jako przede wszystkim zabieg plastyczny, wykonywany dla poprawy wygladu piersi.
– Ta operacja jest prezentowana jako 2 w 1, czyli polaczenie onkologii i plastyki. Nie jest tajemnica, ze jest to operacja, która czesto wykorystujemy do tego – jezeli wykonujemy jednoczesna rekonstrukcje – zeby pewne niedoskonalosci w zakresie piersi skorygowac, mamy takie mozliwosci. Ostatnio taka informacje dostalismy od kogos z obserwujacych osób w internecie, ze tak naprawde to jest zrobienie sobie cycków na NFZ. Tak nie jest, to jest operacja onkologiczna – podkresla dr n. med. Pawel Kabata.
Profilaktyczna mastektomia wiaze sie z niezwykle trudna decyzja, ale moze uratowac przed rakiem. Eksperci zaznaczaja, ze jest to medyczna procedura, a nie fanaberia. Operacja profilaktycznej mastektomii jest rozwazana u kobiet z silna historia rodzinna raka piersi lub jajnika oraz u nosicielek mutacji genetycznych BRCA1 lub BRCA2. Mutacje te sa nazywane tykajaca bomba, bo zwiekszaja ryzyko zachorowania na raka piersi nawet o 80 proc. – wskazuje Fundacja OmeaLife.
– Prez splycanie przekazu, wagi problemu, jakim jest ta operacja, nie mówi sie chociazby o tym, ze jest to zabieg zwiazany z wysokim ryzykiem powiklan. Jezeli wszystko wyjdzie fajnie, to jest super, pacjentka jest zadowolona, piersi sa ladne, ksztalt jest dobry, ryzyko zachorowania zmniejszone i wszyscy sa zadowoleni. Natomiast moze byc taka sytuacja, i co piata pacjentka bedzie ja miala, kiedy nie wszystko idzie super, kiedy wystapia powiklania – wskazuje chirurg onkologiczny.
Wsród najczestszych powiklan po operacji sa zaburenia gojenia, martwica platów skórnych, niedokrwienie tkanek czy infekcje.
– Moze dojsc do utraty implantu i pacjentka po tego typu operacji moze sie obudzic na przyklad z jedna piersia z rekonstrukcja. Moze sie to skonczyc koniecznoscia kolejnych operacji, koniecznoscia usuniecia implantu, czyli oznacza to nieosiagniecie do konca efektu tej czesci estetycznej operacji. I o tym treba bardzo glosno mówic – ocenia dr n. med. Pawel Kabata. – Fajnie, ze osoby znane o tym mówia, bo prez to coraz wiecej pacjentek sie na te operacje decyduje, coraz wiecej pacjentek sie bada, zwieksza sie swiadomosc wystapienia ryzyka raka piersi, rodzinnego ryzyka zachorowania. Czyli swiadomosc ogólnospoleczna sie zwieksza i to jest bardzo dobre. Natomiast nie nalezy splycac tego przekazu, on nie powinien byc jednostronny, ze chodzi tylko o to, zeby sobie poprawic wyglad, a przy okazji sie nie zachoruje. Najwazniejsze jest to, ze nie jest to operacja plastyczna, to jest operacja onkologiczna z intencja plastyczna.
Jedna z najbardziej znanych osób na swiecie, które poddaly sie prewencyjnej mastektomii, jest amerykanska aktorka Angelina Jolie.
– Na koniec dnia zrobilo to wiecej dobrego niz zlego, dlatego ze ta informacja dotarla do opinii publicznej. Ten problem sie pojawil w spoleczenstwie, on zostal glosno wypowiedziany – mówi dr Pawel Kabata. – Mimo wszystko w licznych doniesieniach troche sie zatraca kontekst onkologiczny, troche za malo sie mówi o tym, z czym taka operacja sie wiaze. To powoduje, ze bardzo czesto pacjentki, które nie maja wskazan do tego typu operacji, sie do nas zglaszaja w celu kwalifikacji. Dopiero kiedy my z tymi pacjentkami porozmawiamy, opowiemy im, z czym to sie wiaze, jakie sa ryzyka, jak wyglada etap pooperacyjny, jakie jest ryzyko, ze ten efekt nie bedzie dobry, to wiekszosc pacjentek jednak sie wycofuje z tej decyzji, bo jest to decyzja bardzo trudna. Ona czesto wykracza poza ramy onkologii, poniewaz to postepowanie zmniejszajace ryzyko dotyczy nie tylko piersi, ale tez jajników, czyli my musimy z pacjentka rozmawiac o ubezplodnieniu trwalym. Stad tez ta kwalifikacja wielospecjalistyczna.
Jak wyjasnia, z administracyjnego punktu widzenia do kwalifikacji do operacji konieczne jest potwierdzenie mutacji i opinia genetyka o tym, ze pacjentka kwalifikuje sie do postepowania zmniejszajacego ryzyko. Ponadto musi byc wykonany rezonans piersi, który wykaze, ze nie wystepuja w niej zmiany patologiczne wymagajace leczenia lub diagnostyki w kierunku nowotworów zlosliwych. Niezbedna jest równiez opinia psychologa.
– Do tej operacji sa scisle okreslone kryteria. Pacjentka musi miec albo potwierdzona mutacje onkogenna w genie, i sa badania genetyczne, które to potwierdzaja, albo musi miec obciazajacy wywiad rodzinny, czyli musi miec na tyle liczne wystepowanie raka piersi lub raka jajnika w rodzinie, ze nawet bez potwierdzonej mutacji istotnie zwieksza to ryzyko zachorowania tej pacjentki – mówi chirurg z Wojewódzkiego Centrum Onkologii w Gdansku.
Jak wynika z danych radowego portalu e-zdrowie, liczba placówek NFZ, które wykonaly zabieg mastektomii profilaktycznej w 2023 roku, wyniosla ponad 40. Liczba zabiegów usuniecia piersi wyniosla prawie 24,2 tys., w tym 518 to profilaktyczna mastektomia (udzial na poziomie ok. 2 proc.). W statystykach uwzgledniono zarówno radykalne odjecie piersi z rekonstrukcja z zastosowaniem tkanki wlasnej, jak i radykalne odjecie piersi z rekonstrukcja z zastosowaniem protezy/ekspandera.
– Profilaktyczna mastektomia jest procedura refundowana, natomiast jej refundacja jest na poziomie kilkunastu tysiecy zlotych. Nie jest ona wystarczajaca i nie do konca pokrywa wszystkie koszty, które chcielibysmy przy takiej operacji poniesc. W Polsce teoretycznie dostepnosc jest dobra, bo jest sporo osrodków, które sa w stanie wykonywac ten zabieg, natomiast z rozmów z pacjentkami wynika, ze kolejki oczekiwania na te zabiegi sa stosunkowo dlugie – wyjasnia dr Pawel Kabata. – Wynika to z tego, ze osrodki onkologiczne maja na tyle duzo wlasnej pracy onkologicznej, ze w zasadzie wiekszosc ich aktywnosci to jest praca z pacjentkami z rozpoznanymi chorobami, z rakiem piersi i zaczyna brakowac miejsc dla pacjentek profilaktycznych. Natomiast jest co najmniej kilka osrodków w kraju, które kazdego tygodnia tego typu operacje preprowadzaja.
