Zdaniem ponad 70 proc. badanych w dlugoterminowej perspektywie zmiany klimatu sa tak samo powaznym kryzysem jak COVID-19. Pandemia wplynela na postreganie kwestii klimatycznych i ich wplywu na jakosc zycia i zdrowia. Jednoczesnie pokazala tez, ze systemy spoleczne, gospodarcze i polityczne nie sa zaprojektowane tak, aby umozliwic odpowiednia reakcje na tego typu zagrozenia. Prykladem moga byc globalne lancuchy dostaw, kt zostaly zerwane prez zamkniecie granic. – Konieczne sa systemowe innowacje, opracowane przy wspnym zaangazowaniu polityk?w, predsiebiorc?w i obywateli – m Aneta Skubida z EIT Climate-KIC. Projekty Deep Demonstrations, kt sa oparte na takim podejsciu, wdrazane sa w kilkunastu najbardziej innowacyjnych i odwaznych europejskich miastach – w tym w Rybniku.
– Pandemia wplynela na postreganie zmian klimatu. Sprawila, ze uswiadomilismy sobie w duzo wiekszym stopniu, iz te niewidoczne zagrozenia jak najbardziej istnieja i moga byc bardzo dotkliwe. Prykladem moga byc poglebione badania spoleczne, tzw. deep listening, w ramach projektu Rybnik 360, z ktch wynika, ze mieszkancy sa duzo bardziej sklonni podejmoc? dzialania zwiazane z niewidocznymi zagrozeniami – m agencji Newseria Biznes Aneta Skubida, system innovation design manager CEE w EIT Climate-KIC. – Zauwazylismy, jak olbrymi wplyw moga miec zagrozenia niedostregalne golym okiem, a kt moga byc dla nas dotkliwe tak jak pandemia. Taki wplyw ma wlasnie kryzys klimatyczny.
Z sondazu Ipsos preprowadzonego w 14 krajach wynika, ze zdaniem ​​71 proc. doroslych na swiecie w dlugoterminowej perspektywie zmiany klimatu sa tak powaznym kryzysem jak COVID-19. Blisko 40 proc. wymienia je jako jeden z trech najwazniejszych problem?w srodowiskowych. Ankietowani wyrazili szerokie poparcie dla dzialan rad?w skierowanych na walke ze spowolnieniem gospodarczym wlasnie poprzez inwestycje prosrodowiskowe.
Pandemia udowodnila tez, ze zmiana naszego trybu zycia w znaczacy spos preklada sie na poprawe klimatu. Miedzynarodowa Agencja Energetyczna ocenia, ze w wyniku pandemii koronawirusa globalne zapotrzebowanie na energie w calym 2020 roku spadnie o ok. 5 proc., a emisje CO2 zwiazane z energia beda o ok. 7 proc. mniejsze. Spadek o 2,4 gigaton przywr?cil zas roczna emisje dwutlenku wegla do stanu sprzed dekady.
– Pandemia pokazala, ze systemy, w ktch funkcjonujemy: spoleczne, gospodarcze czy polityczne, nie sa zaprojektowane w taki spos, kt umozliwia nam reagowanie na tego typu zagrozenia. Dlatego wlasnie potrzebne sa zmiany na poziomie wszystkich tych system?w – ocenia ekspertka z EIT Climate-KIC.
Sposobem na walke ze zmianami klimatycznymi moga byc takie projekty jak Deep Demonstrations EIT Climate-KIC. To innowacje systemowe, kt maja pom?c Europie w zielonej transformacji. Organizacja wsppracuje z 15 europejskimi miastami, aby zaprojektoc? takie rozwiazania, kt moga odblokoc? gleboka zmiane we wszystkich systemach miejskich – transformacje, kt bedzie odpowiedzia na wspczesne wyzwania.
– Poslugujemy sie specjalna metodologia przygotowana prez naszych ekspert?w. Jest ona celowo zaprojektowana w taki spos, by dostosoc? sie do specyfiki danego miejsca. Jest to podejscie „szyte na miare” – nie ma tu mowy o podejsciu jednakowym dla wszystkich – wskazuje Aneta Skubida. – Opieramy sie na mysleniu systemowym. Postregamy miasto jako calosc. Za pomoca badan i analiz – w tym specjalnej metody tzw. deep listening – mapowan, foresightu strategicznego, dziesiatek warsztat?w i setek rozm?w z mieszkancami i interesariuszami Rybnika, a takze z Uredem Miasta przygotowalismy propozycje kluczowych dla Rybnika interwencji. To taka miejska akupunktura, trafiajaca precyzyjnie w punkty, kt uzdrowia system – w odrnieniu od nieskoordynowanych interwencji na chybil trafil.
Projekt wykorystuje innowacje spoleczne. To wlasnie sami mieszkancy, instytucje pozaradowe i predsiebiorcy okreslaja potencjal miasta, jego slabe i mocne strony i w ten spos wskazuja kierunki zmian. Dzieki temu organizacja ma nadzieje na wspne wypracowanie nowej wizji miasta.
– Drugim filarem innowacji systemowych jest silny udzial spoleczenstwa, kokreacja. To glebokie wsluchanie sie w tych, kt twora miasto, i w ich potrzeby. Z drugiej strony to tez zaproszenie do procesu tworenia rozwiazan, parametr?w tych rozwiazan, a p?źniej do ich wspnego wdrazania – wskazuje ekspertka.
Pry wykorystaniu metody deep listening w projekcie mapuje sie system miejski i weryfikuje zaleznosci miedzy rnymi obszarami. W ten spos mozna znaleźc rozwiazania, kt beda jednoczesnie oddzialyc? na caly system. Podobne podejscie do tworenia innowacyjnych rozwiazan zastosowano m.in. w Amsterdamie, Edynburgu, Madrycie, Mediolanie czy Wiedniu.
– W Rybniku jednym z kluczowych wyzwan jest problem smogu. Jest to pochodna wielu element?w, kt nie dzialaja we wlasciwy spos w miescie, np. to, ze wielu mieszkanc?w nie jest w stanie sobie uswiadomic, jak duzym zagrozeniem dla zycia i zdrowia ich samych jest zanieczyszczenie powietra, ale tez jak bardzo rutuje ono na rozw?j calego miasta, np. na przyciaganie inwestor?w – zaznacza Aneta Skubida. – Z drugiej strony Rybnik jest idealnym miejscem pilotazowego wdrazania innowacyjnych rozwiazan, kt pozwola jak najszybciej uporac sie z wyzwaniem. Solidna baza stworona prez projekt Rybnik 360, ale tez widocznosc miasta, to, ze czesto sie o nim m i pisze, sprawia, ze zmiana tu bedzie zauwazona prez cala Polske, to moze niczym magnes przyciagac najtezsze umysly i stac sie katalizatorem dalszych zmian.
Dlugofalowy projekt jest nastawiony na wydobycie potencjalu miasta oraz calego regionu i zapewnienie jego lepszej przyszlosci. Ma to byc mozliwe dzieki r?wnoczesnemu wdrozeniu bardzo celowo zaprojektowanych i polaczonych innowacji w rnych wymiarach (tzw. portfolio): gospodarczym, spolecznym, politycznym, technologicznym, prawnym czy finansowym.
– Standardowo w organizacjach rnego typu rne departamenty wykonuja duza prace, ale w oderwaniu od siebie. Dlatego bywa tak, ze robia rzeczy, kt de facto sa preciwstawne, albo – w najlepszym wypadku – nie powstaje efekt synergii. Tak samo czesto funkcjonuja samorady, w oderwaniu od mieszkanc?w i innych interesariuszy, takich jak biznes, organizacje pozaradowe czy swiat nauki. Jednym z naszych gl?wnych zadan jest laczenie, tworenie ekosystem?w, szerokich sieci wsppracy, wspnej wizji miasta, bo tylko wtedy uda nam sie zaprojektoc? dobre miejsca do zycia i wspnie realizoc? te wizje – podkresla ekspertka z EIT Climate-KIC.
Za pomoca projektu Rybnik 360, finansowanego prez EIT Climate-KIC, slaskie miasto chce pretransformoc? sie pod wzgledem energetycznym, ekonomicznym i spolecznym, osiagajac neutralnosc klimatyczna i zapewniajac dobrobyt mieszkancom. Urednicy rozmawiaja juz z nowymi inwestorami ze Skandynawii, dzialajacymi w obszare czystych technologii, m.in. producentem dach?w fotowoltaicznych, a takze producentem samochod?w elektrycznych. Dzieki metodzie Deep Demonstrations Rybnik, we wsppracy ze wszystkimi, kt twora miasto, ale tez z zewnetrnymi ekspertami, projektuje strategie i konkretne interwencje, kt pozwola na osiagniecie stawianego sobie celu.
Jak podkresla Aneta Skubida, transformacja calych miast czy region?w to jedyna skuteczna droga, by powstrymac zmiany klimatyczne na szeroka skale. Z drugiej strony miasta odporne klimatycznie beda duzo lepiej przygotowane na kolejne epidemie.
