– POChP, czyli przewlekÅ‚a obturacyjna choroba pÅ‚uc, to druga po nadciÅ›nieniu tÄ™tniczym najczÄ™stsza choroba w Polsce – podkreÅ›la dr n. med. MaÅ‚gorzata Czajkowska-Malinowska, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób PÅ‚uc. Co wiÄ™cej, liczba chorych i umieralność wywoÅ‚ana POChP w ostatnich latach sukcesywnie roÅ›nie. Cierpi na niÄ… okoÅ‚o 2 mln Polaków, ale 1/3 chorych wciąż pozostaje niezdiagnozowana. Powodem jest wciąż zbyt niska Å›wiadomość tej choroby. Takie inicjatywy jak obchodzony od 20 lat Åšwiatowy DzieÅ„ POChP – w tym roku 16 listopada – majÄ… na celu tÄ™ sytuacjÄ™ poprawić.
– POChP jest najczÄ™stszÄ… chorobÄ… ukÅ‚adu oddechowego i chorobÄ…, która ma najwiÄ™ksze konsekwencje. WystÄ™puje zazwyczaj u osób w wieku Å›rednim i seniorów, którzy dÅ‚ugo palÄ… papierosy – mówi agencji Newseria Biznes prof. dr hab. n. med. Adam Barczyk, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Chorób PÅ‚uc, kierownik OddziaÅ‚u Pneumonologii, GórnoÅ›lÄ…skiego Centrum Medycznego im. prof. Leszka Gieca na ÅšlÄ…skim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach.
PrzewlekÅ‚a obturacyjna choroba pÅ‚uc (POChP) charakteryzuje siÄ™ ograniczeniem przepÅ‚ywu powietrza przez dolne drogi oddechowe. Objawia siÄ™ przede wszystkim przewlekÅ‚ym kaszlem, ale w miarÄ™ zmniejszania siÄ™ czynnoÅ›ci pÅ‚uc chorzy nierzadko majÄ… trudnoÅ›ci w codziennym funkcjonowaniu. Nieleczona POChP może prowadzić do caÅ‚kowitej niewydolnoÅ›ci oddychania i Å›mierci. WedÅ‚ug Global Burden of Disease ta choroba od 2016 roku jest już trzeciÄ… wiodÄ…cÄ… przyczynÄ… zgonów na Å›wiecie (ok. 3 mln rocznie), a w ciÄ…gu ostatnich 25 lat liczba osób umierajÄ…cych z powodu POChP wzrosÅ‚a globalnie o prawie 12 proc. Również w Polsce sytuacja epidemiologiczna wyraźnie siÄ™ zmienia – liczba chorych leczonych z powodu POChP i umieralność wywoÅ‚ana tÄ… chorobÄ… roÅ›nie.
– Ponieważ spoÅ‚eczeÅ„stwo niewiele wie o tej chorobie i nie identyfikuje przyczyn, pacjenci rzadko zgÅ‚aszajÄ… siÄ™ do lekarzy, a i ci nie zawsze wykonujÄ… u nich spirometriÄ™ – podkreÅ›la prof. Adam Barczyk.
Jak podaje Polskie Towarzystwo Chorób PÅ‚uc, w 2018 roku liczba chorych na POChP w Polsce wyniosÅ‚a blisko 1,3 mln, co stanowiÅ‚o ok. 4 proc. dorosÅ‚ej populacji. GÅ‚ównym wyzwaniem zwiÄ…zanym z tÄ… chorobÄ… jest jednak jej rozpoznawalność – wedÅ‚ug szacunków PTChP obecnie leczonych jest ok. 65,5 proc. chorych, a ponad 1/3 (okoÅ‚o 682 tys. osób) wciąż pozostaje niezdiagnozowana.
– GÅ‚ównym objawem POChP jest kaszel, który siÄ™ utrwala. Później pojawia siÄ™ kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny, gÅ‚ównie porannym. Kolejnym objawem choroby jest duszność pojawiajÄ…ca siÄ™ najpierw podczas wiÄ™kszych wysiÅ‚ków, a później podczas codziennej aktywnoÅ›ci, np. wchodzenia po schodach na pierwsze piÄ™tro, aż w koÅ„cu uniemożliwiajÄ…ca codzienne funkcjonowanie i wykonywanie takich czynnoÅ›ci jak choćby mycie, ubieranie siÄ™, a nawet mówienie – wymienia dr n. med. MaÅ‚gorzata Czajkowska-Malinowska, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób PÅ‚uc, koordynator OddziaÅ‚u Chorób PÅ‚uc i NiewydolnoÅ›ci Oddychania Kujawsko-Pomorskiego Centrum Pulmonologii w Bydgoszczy. – Te objawy na poczÄ…tku sÄ… zwykle lekceważone. Osoby palÄ…ce papierosy uznajÄ… kaszel za naturalnie wystÄ™pujÄ…cy wÅ›ród palaczy. Tymczasem czÄ™sto jest to już pierwszy objaw poważnej choroby.
Palenie tytoniu (papierosy, fajki, cygara) – zarówno czynne, jak i bierne – jest podstawowÄ… przyczynÄ… POChP. Szacuje siÄ™, że odpowiada za 80–85 proc. wszystkich zachorowaÅ„.
– InnÄ… przyczynÄ… jest narażenie na pyÅ‚y lub gazy w miejscu pracy, czyli np. pyÅ‚y mÄ…ki, pyÅ‚y siarki, pyÅ‚y drzewne etc. W coraz wiÄ™kszym stopniu podkreÅ›la siÄ™ także zanieczyszczenia powietrza, które może być przyczynÄ… POChP, oraz niedobór alfa1-antytrypsyny, czyli wrodzonej postaci tej choroby, która wystÄ™puje u 1 do 3 proc. chorych – mówi dr n. med. MaÅ‚gorzata Czajkowska-Malinowska.
POChP czÄ™sto jest uważana za chorobÄ™ osób starszych, ale statystyki pokazujÄ…, że coraz częściej chorujÄ… również pacjenci poniżej 60. roku życia. ZmieniÅ‚ siÄ™ też historyczny poglÄ…d, że POChP jest w Polsce gÅ‚ównie chorobÄ… mężczyzn – już od 2014 roku liczba chorych kobiet i umieralność wÅ›ród nich roÅ›nie szybciej niż w przypadku mężczyzn. Ten trend jest zaÅ› przypisywany rosnÄ…cemu od ponad dekady wskaźnikowi palenia wÅ›ród kobiet.
– Jeszcze w latach 70. paliÅ‚o w Polsce 76 proc. mężczyzn i 18 proc. kobiet. W tej chwili w populacji ogólnej rzeczywiÅ›cie palimy mniej – obecnie po papierosy siÄ™ga 24 proc. Polaków, w tym 28 proc. mężczyzn. Niestety widać też wzrost palenia tradycyjnych papierosów wÅ›ród kobiet, co przekÅ‚ada siÄ™ teraz na wzrost zachorowalnoÅ›ci i umieralnoÅ›ci – mówi prezes Polskiego Towarzystwa Chorób PÅ‚uc.
W przypadku POChP nie ma dotąd żadnego skutecznego leczenia przyczynowego. Jedyną formą profilaktyki i zapobiegania dalszemu rozwojowi choroby jest całkowite rzucenie palenia.
– POChP charakteryzuje siÄ™ upoÅ›ledzeniem przepÅ‚ywu powietrza przez drogi oddechowe i to jest zwykle nieodwracalne. To jest choroba na caÅ‚e życie. Można próbować jÄ… zahamować, zmniejszyć objawy – podkreÅ›la dr n. med. MaÅ‚gorzata Czajkowska-Malinowska. – Okazuje siÄ™, że osoby, które rzucajÄ… palenie, majÄ… mniej zaostrzeÅ„ i mniej nasilonych objawów.
Lekarze podkreÅ›lajÄ…, że w Polsce niska rozpoznawalność POChP wciąż pozostaje gÅ‚ównym problemem zwiÄ…zanym z tÄ… chorobÄ…. W dużej mierze wynika ona z braku Å›wiadomoÅ›ci, bo POChP to stosunkowo nowe schorzenie i wiedza na jego temat nie jest zbyt dobrze rozpowszechniona.
– POChP to choroba niemal nieznana, która powstaÅ‚a nie tak dawno, ok 30–40 lat temu, z poÅ‚Ä…czenia dwóch historycznych chorób, czyli rozedmy i przewlekÅ‚ego zapalenia oskrzeli – wyjaÅ›nia prof. Adam Barczyk. – Kiedy 30 lat temu zaczynaÅ‚em pracÄ™ i ta choroba dopiero siÄ™ klarowaÅ‚a, wiÄ™kszość lekarzy z innych specjalnoÅ›ci w ogóle nic o niej nie wiedziaÅ‚a. Teraz zdarza siÄ™, że inni specjaliÅ›ci sami rozpoznajÄ… POChP. Natomiast w tym celu potrzebne jest zrobienie porzÄ…dnej spirometrii po leku rozszerzajÄ…cym oskrzela i z tym też jest kÅ‚opot. Z naszych obserwacji wynika, że ok. 40 proc. pacjentów w Polsce, którzy majÄ… rozpoznanie i sÄ… leczeni na POChP, nigdy nie miaÅ‚o spirometrii wykonanej. Czyli jest jakaÅ› bariera w dostÄ™pie do tego badania w Polsce.
Pomimo bardzo wysokich kosztów spoÅ‚ecznych generowanych przez POChP tej chorobie dotÄ…d nie poÅ›wiÄ™cano należytej uwagi i finansowania w porównaniu z innymi, gÅ‚ównymi przyczynami globalnej zachorowalnoÅ›ci i umieralnoÅ›ci. Dlatego wciąż brakuje funduszy na badania naukowe nad czÄ…steczkami, które mogÅ‚yby wspomóc leczenie przyczynowe POChP.
– Pomimo tych 30–40 lat prób zrozumienia, jak powstaje POChP, wciąż tej choroby nie rozumiemy. Tymczasem w skali globalnej przekazuje siÄ™ zdecydowanie za maÅ‚o funduszy na badanie nad tÄ… chorobÄ… – ocenia wiceprezes Polskiego Towarzystwa Chorób PÅ‚uc. – W porównaniu do innych schorzeÅ„, np. onkologicznych czy kardiologicznych, te nakÅ‚ady sÄ… zdecydowanie, wrÄ™cz drastycznie niższe. Z pewnoÅ›ciÄ… potrzebne sÄ… wiÄ™c wiÄ™ksze fundusze na naukÄ™, na zrozumienie POChP. Mówimy o tym, że powinniÅ›my tÄ™ chorobÄ™ wczeÅ›niej rozpoznawać, czyli okoÅ‚o 50. roku życia. Natomiast teraz pojawiÅ‚y siÄ™ mocne dowody na to, że choroba siÄ™ zaczyna jeszcze wczeÅ›niej, okoÅ‚o 30. roku życia. My na ten moment nie potrafimy tej choroby tak wczeÅ›nie rozpoznawać.
– POChP wciąż poÅ›wiÄ™ca siÄ™ znacznie mniej uwagi niż innym chorobom, które majÄ… podobne obciążenie spoÅ‚eczne i ekonomiczne. Dlatego też Åšwiatowy DzieÅ„ POChP ma za zadanie zwrócić uwagÄ™, zwiÄ™kszyć Å›wiadomość wystÄ™powania tej choroby, ale także trafić do osób, które decydujÄ… o polityce zdrowotnej, ażeby przeznaczać wiÄ™cej Å›rodków na finansowanie badaÅ„ naukowych, skupić uwagÄ™ na diagnostyce i odpowiednim leczeniu tej choroby – dodaje dr n. med. MaÅ‚gorzata Czajkowska-Malinowska.
Åšwiatowy DzieÅ„ POChP w tym roku obchodzony jest po raz 20. Organizuje go Globalna Inicjatywa na rzecz PrzewlekÅ‚ej Obturacyjnej Choroby PÅ‚uc (GOLD) we wspóÅ‚pracy z pracownikami ochrony zdrowia i grupami pacjentów z POChP na caÅ‚ym Å›wiecie. Polskie Towarzystwo Chorób PÅ‚uc co roku wÅ‚Ä…cza siÄ™ w tÄ™ globalnÄ… inicjatywÄ™. W tym roku Åšwiatowy DzieÅ„ POChP jest obchodzony 16 listopada, poprzedzajÄ…c MiÄ™dzynarodowy DzieÅ„ Rzucania Palenia (17 listopada).
– HasÅ‚em tegorocznego dnia POChP jest „Twoje pÅ‚uca na caÅ‚e życie”. Chcemy podkreÅ›lić nim fakt, że rodzimy siÄ™ z jednym zestawem pÅ‚uc. Dlatego ważne, jak bÄ™dziemy o nie dbać od dzieciÅ„stwa aż do wieku późnego i jaki styl życia bÄ™dziemy prowadzić – podkreÅ›la prezes Polskiego Towarzystwa Chorób PÅ‚uc.
